Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðna Ágústsson fyrrverandi landbúnaðarráðherra í síðdegisútvarpinu um jarðakaup erlendra aðila og hvaða breytingar gætu orðið á eignarhaldi lands ef Ísland gengi í Evrópusambandið. Guðni vísaði til sviðsmynda sem unnar voru fyrir Bændasamtök Íslands og landbúnaðarráðuneytið þar sem gert var ráð fyrir að um 25% allra bújarða gætu færst í hendur erlendra fjárfesta innan 12–15 ára frá inngöngu. Þeir sem keyptu ættu stærstu jarðirnar í hekturum talið fengju hæstu styrkina frá ESB. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
EES-samningurinn og afnám eldri búsetuskilyrða
Guðni rakti að með þróun regluverks í kjölfar EES-samningsins hefðu eldri reglur um búsetu á jörðum og takmarkanir á eignarhaldi veikst eða fallið niður. Hann sagði að áður hefðu gilt skýr skilyrði um að eigendur þyrftu að vera búsettir á jörðum sínum en þau hefðu ekki staðist EES reglur og verið felld út. Hann nefndi að í kjölfarið hefðu erlendir aðilar haslað sér völl á íslenskum jarðamarkaði, meðal annars í tengslum við hestamennsku og ferðaþjónustu.
Evrópusambandið og frjálst eignarhald án sérreglna
Guðni sagði að við inngöngu í Evrópusambandið yrði Ísland hluti af kerfi þar sem frjálst flæði fjármagns tryggði aðgang að landakaupum án sértækra íslenskra takmarkana. Hann tók fram að eldri aðildarríki hefðu á sínum tíma samið um ákveðnar undanþágur, meðal annars Danir vegna sumarhúsaeigna en slíkt svigrúm væri ekki lengur til staðar. Hann sagði að því væri rangt að halda því fram að Ísland gæti haldið í sérstakar reglur um jarðakaup innan sambandsins.
Sviðsmynd um umfangsmikil uppkaup erlendra fjárfesta
Guðni vísaði til skýrslu sem unnin var á árunum 2005 til 2007 þar sem þrír sérfræðingar settu fram sviðsmynd um þróun landbúnaðar eftir inngöngu í Evrópusambandið. Þar var gert ráð fyrir að erlendir fjárfestingarsjóðir og auðmenn innan Evrópu myndu kaupa upp stóran hluta íslenskra bújarða. Í þeirri sviðsmynd var áætlað að um fjórðungur alls jarðnæðis gæti færst í erlenda eigu innan fáeinna ára frá inngöngu, samhliða því sem innlend búskaparstarfsemi drægist saman.
Þörf á skýrum reglum frá Alþingi
Guðni sagði að Alþingi hefði fullt svigrúm til að setja skýrari reglur um eignarhald á landi ef vilji væri til staðar. Hann benti á að í dag væri ekkert sem kæmi í veg fyrir að stór landsvæði færu í hendur fjársterkra aðila ef eftirspurn eykst. Hann lagði áherslu á að spurningin snerist ekki aðeins um einstök viðskipti heldur um langtímaeignarhald á einni mikilvægustu auðlind þjóðarinnar og hvaða áhrif það hefði á búsetu, nýtingu og stjórn landsins. Arnþrúður benti á að styrktarreglur ESB til landbúnaðarins væru fyrst og fremst metnar eftir hekturum og því stærra landssvæði sem menn eignuðust, óháð starfsemi, þeim mun hærri styrki frá aðilar sem eru eigendur.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.