Stefna Evrópusambandsins í orkumálum hefur haft mikil áhrif á hvernig græn orka er flokkuð og nýtt í aðildarríkjum sambandsins. Þetta kom fram í máli Haraldar Ólafssonar prófessors í veðurfræði við Háskóla Íslands og formanns Heimssýnar í viðtali við Arnþrúði Karlsdóttur í Síðdegisútvarpinu. Hann bendir á að Evrópusambandið hafi í auknum mæli tekið yfir stjórn á því hvernig orkuframleiðsla í ríkjum Evrópu þróast og hvaða orkuver teljist vistvæn. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Vatnsorka fær ekki lengur viðurkenningu sem hreinn orkugjafi
Haraldur vekur athygli á að vatnsorka hafi lengi verið talin ein af helstu grænu orkugjöfum í Evrópu en að nýjar reglugerðir Evrópusambandsins hafi dregið úr þeirri stöðu. Í þættinum var rætt um að í sumum ríkjum Evrópu sé vatnsorka ekki lengur skilgreind sem endurnýjanleg orka á sama hátt og áður. Þetta hafi haft í för með sér að orkuframleiðendur í löndum eins og Noregi hafi misst þann fjárhagslega stuðning sem þeir áður nutu. Hann telur að slík breyting sé ekki aðeins óhagstæð fyrir orkuframleiðendur heldur geti einnig leitt til þess að dýrari og óstöðugri orkukerfi verði tekin í notkun.
Vindorka og sólarorka hækka í forgangsröðun Evrópusambandsins
Haraldur segir að Evrópusambandið hafi sett aukna áherslu á að stuðla að þróun vindorku og sólarorku á kostnað vatnsorku og annarra jarðbundinna orkugjafa. Hann telur að það sé eðlilegt að styðja við uppbyggingu þessara orkugjafa en bendir á að sú stefna sem nú sé í gangi muni leiða til aukins óstöðugleika í orkukerfum. Hann varar við því að Evrópusambandið gæti verið að fórna hagkvæmni og stöðugleika í orkumálum til að fylgja pólitískum markmiðum sem séu ekki endilega í samræmi við orkuþörf almennings.
Styrkir og fjármögnun orkuframleiðslu stjórnast af ákvörðunum Evrópusambandsins
Haraldur bendir á að með því að stýra hvernig fjármögnun og styrkir eru veittir til orkuframleiðslu hafi Evrópusambandið í raun tekið yfir stjórn á orkustefnu einstakra ríkja. Hann telur að þetta hafi leitt til þess að lönd sem byggðu áður á traustum og endurnýjanlegum orkugjöfum séu nú í vaxandi mæli að treysta á óstöðuga orkuuppsprettur. Hann segir að þessi þróun geti haft slæmar afleiðingar fyrir neytendur þar sem hún gæti leitt til hærra raforkuverðs og meiri óvissu um afhendingaröryggi.
Orkupakki 4 getur haft áhrif á íslenska raforkustefnu
Haraldur segir að Ísland gæti orðið fyrir áhrifum af þessum breytingum ef orkupakki 4 verði innleiddur hér á landi. Hann bendir á að með aukinni samþættingu við evrópska raforkumarkaðinn gæti Ísland misst stjórn á því hvernig raforkuframleiðsla landsins er flokkuð og hvaða orkuver verða styrkt eða niðurgreidd. Hann telur að ef Evrópusambandið heldur áfram að breyta reglum um hvaða orka teljist vistvæn gæti það haft veruleg áhrif á framtíð raforkugeirans á Íslandi.
Evrópusambandið gæti sett auknar takmarkanir á vatnsaflsvirkjanir
Haraldur varar við því að Evrópusambandið gæti á næstu árum sett enn strangari reglur um nýtingu vatnsaflsvirkjana og annarra náttúrulegra orkugjafa. Hann segir að slíkar reglur gætu hamlað uppbyggingu nýrra vatnsaflsvirkjana á Íslandi og gert það erfiðara fyrir Ísland að viðhalda núverandi orkuöryggi. Hann bendir á að í sumum ríkjum Evrópu hafi þegar verið settar reglur sem takmarka nýtingu vatnsfalla í orkuframleiðslu vegna umhverfisverndarsjónarmiða.
Íslensk stjórnvöld þurfa að standa vörð um orkuöryggi landsins
Haraldur leggur áherslu á að íslensk stjórnvöld verði að gæta þess að halda fullri stjórn á raforkumálum landsins. Hann segir að Ísland hafi sérstöðu vegna mikillar vatnsorkuframleiðslu og að mikilvægt sé að tryggja að þessi auðlind verði áfram nýtt í þágu landsmanna. Hann varar við því að ef Ísland samþykki allar reglur Evrópusambandsins í orkumálum án fyrirvara gæti það leitt til þess að landið missi yfirráð yfir einni af sínum dýrmætustu náttúruauðlindum.
Nauðsynlegt að endurskoða samband Íslands við Evrópusambandið í orkumálum
Haraldur telur að nauðsynlegt sé að endurskoða hvernig Ísland tekur þátt í evrópskum orkumálum. Hann segir að Ísland þurfi að tryggja að allar ákvarðanir sem teknar eru um raforkuþróun byggist á hagsmunum landsins en ekki stefnum Evrópusambandsins sem gætu verið óhagstæðar fyrir íslenska neytendur og orkuframleiðendur. Hann leggur áherslu á að viðhalda sjálfstæði í orkumálum og að tryggja að íslensk stjórnvöld hafi fullt vald yfir þeim ákvörðunum sem varða framtíð raforkukerfisins.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan