Pétur Gunnlaugsson ræddi við Arnar Þór Jónsson, formann Lýðræðisflokksins, lögmann og fyrrverandi héraðsdómara í Síðdegisútvarpinu um stöðu lýðræðis á Íslandi og tilfinningu almennings fyrir skertu áhrifavaldi. Í umræðunni kom fram að sífellt fleiri upplifðu að þátttaka í kosningum og opinberri umræðu hefði takmörkuð raunveruleg áhrif á ákvarðanatöku stjórnvalda og að sú tilfinning hefði leitt til vaxandi lýðræðisþreytu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Minnkandi trú á áhrif kosninga
Í viðtalinu var rætt um þá þróun að kosningaþátttaka hefði víða dregist saman á undanförnum árum og að margir kjósendur teldu litlu skipta hvaða flokkar kæmust til valda. Arnar Þór sagði þetta endurspegla djúpstæða vantrú á kerfinu sjálfu frekar en áhugaleysi á samfélagsmálum. Hann lýsti því að fólk upplifði að kosningaloforð hyrfu þegar stjórnarmyndun hæfist og að niðurstaðan yrði oft sú sama óháð niðurstöðu kjörkassans.
Fulltrúalýðræði undir þrýstingi
Umræðan beindist að því hvernig fulltrúalýðræði starfaði í framkvæmd og hvort jafnvægi milli kjósenda og kjörinna fulltrúa væri enn til staðar. Arnar Þór lagði áherslu á að samkvæmt stjórnarskrá bæri ríkisvaldið uppruna sinn frá þjóðinni sjálfri en í reynd upplifðu margir að valdið safnaðist í sífellt þrengri hring. Hann taldi að þessi þróun hefði áhrif á traust og leitt til þess að borgarar sæju minni ástæðu til að taka virkan þátt í pólitískri umræðu.
Beint lýðræði sem mótvægi
Í þættinum var einnig fjallað um mögulegar leiðir til að bregðast við þessari þróun. Arnar Þór nefndi aukna notkun bindandi þjóðaratkvæðagreiðslna sem eina leið til að efla þátttöku og auka tilfinningu almennings fyrir raunverulegu valdi. Hann taldi að þegar borgarar fengju tækifæri til að taka afstöðu beint til mála sem hefðu áhrif á daglegt líf þeirra myndi það draga úr þeirri fjarlægð sem margir upplifðu gagnvart stjórnsýslunni.
Áhrif á samfélagslega umræðu
Fram kom að þessi tilfinning áhrifaleysis gæti haft víðtæk áhrif á samfélagið í heild og dregið úr vilja fólks til að fylgjast með opinberum málum. Lýðræðislegt kerfi byggðist ekki eingöngu á formlegum kosningum heldur einnig á virkri þátttöku almennings milli kosninga. Ef þessi tenging rofnaði gæti það haft langvarandi afleiðingar fyrir traust á stjórnmálum og stjórnskipan landsins.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.