Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Atla Lillendahl framkvæmdastjóra sem bjó í um 30 ár á Grænlandi um Norðurslóðir, Norðurskautið og samkeppni stórvelda. Í umræðunni kom fram að meginástæða þess að Bandaríkin leggja ríka áherslu á ítök á Grænlandi sé að tryggja eigin stöðu í mótun framtíðar Norðurslóða og koma í veg fyrir að Evrópusambandið fái þar sjálfstæða aðkomu eða áhrif í gegnum Dani Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Norðurskautið orðið stefnumótandi svæði
Atli lýsti því hvernig Norðurskautið hafi á síðustu árum færst úr því að vera jaðarsvæði í alþjóðamálum yfir í að verða eitt mikilvægasta stefnumótandi svæði heims. Hlýnun jarðar hafi opnað nýjar siglingaleiðir og aukið aðgengi að náttúruauðlindum sem áður voru óaðgengilegar. Þessi þróun hafi gert Norðurslóðir að miðpunkti í langtímahugsun stórvelda sem horfi bæði til öryggis, efnahagslegra hagsmuna og hernaðarlegrar stöðu.
Samkeppni stórvelda um áhrif
Í viðtalinu kom fram að raunveruleg samkeppni um Norðurskautið standi fyrst og fremst milli Bandaríkjanna, Rússlands og Kína. Þessi ríki hafi burði til að móta reglur, samninga og valdajafnvægi á svæðinu. Grænland skipti þar lykilmáli vegna legu sinnar milli Norður-Ameríku og Evrópu og vegna tengsla landsins við varnarkerfi á Norður-Atlantshafi. Að hans mati er staða Grænlands ein helsta ástæða þess að umræðan um landið hefur færst í brennidepil alþjóðastjórnmála.
Markmið Bandaríkjanna að útiloka Evrópusambandið
Atli lagði áherslu á að áhugi Bandaríkjanna á Grænlandi snúist ekki um hernám eða yfirráð heldur um stjórnun aðkomu að ákvörðunum vegna varnar og öryggismála . Markmiðið sé að tryggja að Evrópusambandið sitji ekki við samningaborðið þegar rætt er um framtíð Norðurslóða. Samkvæmt honum vilji Bandaríkin semja beint við önnur stórveldi og halda Evrópusambandinu utan við kjarnaákvarðanir um Norðurskautið.
Hann sagði að þetta skýrði hvers vegna Bandaríkin leggi áherslu á varnarsamninga og tvíhliða samskipti frekar en fjölþjóðlegt samstarf. Í þeirri nálgun felist skýr skilaboð um að Norðurslóðir séu ekki vettvangur fyrir sameiginlega evrópska stefnu heldur hluti af valdakeppni stórvelda.
Grænland er lykillinn að áhrifum á Norðurslóðum
Að hans mati er Grænland lykilinn að þessari stefnu Bandaríkjanna. Með sterkri stöðu þar geti Bandaríkin haft afgerandi áhrif á hvernig samningar um mörk, siglingaleiðir og auðlindanýting mótast á Norðurskautinu. Yfirlýsingar bandarískra stjórnvalda um að Grænland sé nauðsynlegt fyrir öryggi vesturveldanna beri að skilja í þessu samhengi en ekki sem ógn um valdbeitingu.
Hann sagði umræðuna oft einkennast af einföldunum þar sem litið sé fram hjá þessari langtímahugsun. Að hans mati sé verið að ræða um stefnumótandi valdastöðu til áratuga en ekki skyndiákvarðanir eða tilfallandi yfirlýsingar.
Hluti af stærri endurskipan heimsins
Þá kom fram að samkeppnin um Norðurslóðir tengist víðtækari endurskipan alþjóðakerfisins. Breytt valdahlutföll, togstreita milli stórvelda og átök á öðrum svæðum heimsins hafi gert Norðurskautið að mikilvægu svæði í nýrri heimsmynd. Í þeirri mynd telji Bandaríkin mikilvægt að tryggja yfirráð yfir stefnumótandi svæðum og útiloka aðra aðila frá áhrifum þegar framtíð Norðurslóða er mótuð.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.