Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Atla Lillendahl framkvæmdastjóra sem bjó í um 30 ár á Grænlandi í Síðdegisútvarpinu um hvernig Danmörk hefur nýtt auðlindir og efnahagslega stöðu Grænlands í áratugi án þess að íbúar landsins hafi notið raunverulegs ávinnings. Í umræðunni kom fram að þessi nýting hafi verið kerfisbundin og byggst á nýlendufyrirkomulagi sem enn hafi áhrif á lífskjör og þróun samfélagsins. Grænlendingar séu með lægri laun fyir sömu vinnu sem Danir vinna á Grænlandi. Því vilji Danir ekki fara frá Grænlandi og í raun skipti sér af vilja Grænlendinga sjálfra. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Auðlindir nýttar utan Grænlands
Í umræðunni var rakið hvernig Danmörk hafi um langa hríð haft yfirráð yfir nýtingu náttúruauðlinda Grænlands. Þar var sérstaklega vísað til námuvinnslu sem skilaði gríðarlegum verðmætum til Dana án þess að grænlenskt samfélag nyti sambærilegs ávinnings. Atli sagði að verðmæti sem flutt hafi verið úr landi á tuttugustu öld nemi hundruðum milljarða danskra króna á núvirði án þess að uppbygging innviða eða samfélagslegra kerfa á Grænlandi fylgdi í kjölfarið. Að hans mati sýni þetta að Grænland hafi verið nýtt fyrst og fremst sem uppspretta dýrmætra auðlinda fremur en samfélag sem ætti að byggja upp til jafns við önnur svæði innan ríkjasambandsins. Danir hafi unnið verðmæta málma á Grænlandi án raunverulegar vitneskju Grænlendinga í áratugi og hirt ágóðann sjálfir.
Sjávarútvegur og virðiskeðjan – Grænlenskur fiskur stæsta útflungingsvara Dana til Kína
Í þættinum var einnig fjallað um sjávarútveg þar sem grænlenskar fiskveiðar fari að stórum hluta í gegnum dönsk fyrirtæki.Grænlenskir sjómenn séu látnir veiða á lágum launum er aflinn tekinn af þeim og seldur í gegnum Dani. Þótt aflinn sé veiddur á grænlenskum miðum renni tekjur og verðmætasköpun að stórum hluta í gegnum Danmörku. Þetta komi meðal annars fram í útflutningstölum þar sem Danmörk sé orðin einn stærsti útflytjandi fisks til Asíu þrátt fyrir að veiðarnar fari ekki fram í danskri lögsögu. Atli sagði þetta kerfi hafa í för með sér að Grænland sitji eftir með frumframleiðsluna á meðan virðisaukinn skapist annars staðar og Danir sjálfir njóti góðs af.
Lífskjör endurspegla skort á ávinningi
Í umræðunni var bent á að lífskjör á Grænlandi séu mun verri en í Danmörku þrátt fyrir fullyrðingar um jafnræði innan ríkjasambandsins. Skortur á innviðum, takmarkað atvinnuframboð og erfiðar félagslegar aðstæður endurspegli að auður sem skapast hafi á Grænlandi hafi ekki verið nýttur til að bæta stöðu íbúa. Atli sagði þetta sérstaklega skýrt þegar horft væri til fólksflótta ungs grænlensks fólks sem sæki til Danmerkur í námi og atvinnu en snúi sjaldan aftur vegna lakari aðstæðna og launa heima fyrir.
Kerfisbundin nýlendustefna
Að mati Atla sé ekki um einstök mistök að ræða heldur heildstæða stefnu þar sem Grænland hafi verið haldið í efnahagslegri undirstöðu án raunverulegrar sjálfbærni. Hann sagði að Danmörk hafi ítrekað nýtt sér stjórnskipulega stöðu landsins til að tryggja eigin hagsmuni á kostnað íbúa Grænlands. Í umræðunni kom fram að þessi saga skýri að hluta til vaxandi gagnrýni innan Grænlands og auknar kröfur um að fá sjálf að ráða nýtingu eigin auðlinda.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.