Pétur Gunnlaugsson ræddi við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði við Háskóla Íslands í síðdegisútvarpinu um áhrif orkupakka 3 og skyldra EES-reglna á íslenskan raforkumarkað. Haraldur sagði að innleiðing regluverksins hefði orðið að kerfisbundinni kostnaðaraukningu fyrir heimili og fyrirtæki og grafið undan getu Íslands til að móta eigin orkumál. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Hækkandi raforkuverð rakið til innleiðingar ESB-reglna
Haraldur sagði að þróun raforkuverðs sýndi skýrt að fyrirheit um lægra verð við innleiðingu orkupakka 3 hefðu ekki gengið eftir. Í stað þess hefðu verið settar reglur sem ýttu undir hækkandi kostnað á framleiðslu og flutningi. Hann benti á að innlendir framleiðsluaðilar hefðu þegar tilkynnt verðhækkanir vegna stóraukins raforkukostnaðar og hærri gjalda á flutningum frá Evrópu. Þessi þróun væri bein afleiðing þess að Ísland hefði afsalað sér áhrifum á eigin orkumálum.
Framsal orkuvalds dregur úr getu Íslands til að verja eigin hagsmuni
Í umfjölluninni kom fram að orkupakki 3 hefði flutt hluta stjórnunar yfir raforkumarkaði til stofnana utan Íslands sem setji reglur sem íslensk stjórnvöld geti í reynd ekki breytt. Haraldur taldi að með þessu væri grunnur sjálfstæðrar orkupólitíkur rifinn upp, þar sem meginákvarðanir um verðmyndun og tengda skilmála væru teknar á vettvangi sem Íslendingar hefðu ekki aðkomu að. Þetta væri í andstöðu við þá sérstöðu sem landið hefði byggt upp áratugum saman.
Kostnaður fyrirtækja eykst og álag dreifist á neytendur
Haraldur vísaði til þess að hærra raforkuverð og aukin kolefnis- og flutningsgjöld hefðu leitt til verðhækkana á innlendri framleiðslu. Hann sagði þetta veikja samkeppnishæfni íslenskra fyrirtækja og valda því að kostnaðurinn færist að lokum yfir á íslenska neytendur. Þessi staða sýndi að Ísland hefði í auknum mæli tapað tökum á orkumálum sem áður hefðu verið í fullri stjórn innlendra aðila.
Orkumál í ójafnvægi vegna reglna sem miðast ekki við íslenskar aðstæður
Haraldur taldi að þær reglur sem Ísland væri að innleiða í gegnum EES væru hannaðar með markmið stóru þéttbýliskjarnanna í Evrópu og samhæfingu orkukerfa á meginlandinu. Þær tækju ekki mið af íslenskri einangrun, jarðvarmamiðaðri framleiðslu eða þeirri sérstöðu að innlend orka væri framleidd án tengingar við sameiginlega evrópska markaði. Með þessu væri Ísland í reynd að taka upp kerfi sem þjónaði hagsmunum Íslands.
Þróun sem gæti orðið viðvarandi án skýrrar stefnu stjórnvalda
Að mati Haraldar er brýnt að íslensk stjórnvöld endurmeti umfang og áhrif EES-reglna í orkumálum og móti heildstæða stefnu sem tryggir að Ísland geti ráðið verðmyndun og byggt upp langtímaöryggi á eigin forsendum. Hann sagði að ef ekki verði brugðist við gæti Ísland fest sig í kerfi sem hækki raforkuverð, veiki atvinnulíf og dragi úr fullveldi í mikilvægustu innviðum landsins.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.