Hörður Arnarson, forstjóri Landsvirkjunar, fjallar í nýrri grein á vef Landsvirkjunar um það öngstræti sem hann segir að uppbygging samfélagslega mikilvægra innviða sé komin í á Íslandi. Hann bendir á að leyfisveitingaferli og endurteknar kærur hafi orðið svo íþyngjandi að jafnvel einfaldar og lítt umdeildar framkvæmdir sitji fastar í kerfinu með tilheyrandi töfum og kostnaði.
Sem dæmi nefnir hann stækkun Sigölduvirkjunar með fjórðu vél sem gert var ráð fyrir þegar virkjunin var byggð fyrir um hálfri öld. Framkvæmdin feli ekki í sér breytt vatnsrennsli né aukið umhverfisrask, en þrátt fyrir það hafi framkvæmdaleyfi verið fellt úr gildi á grundvelli formlegra atriða.
Efast um að meðalhófs sé gætt í stjórnsýslu
Í greininni er bent á að vatnið renni sömu leið og áður inn í stöðina og út úr henni, nema í gegnum fjórar vélar í stað þriggja. Þrátt fyrir það hafi framkvæmdin verið stöðvuð með vísan til þess að almenningur hafi ekki fengið nægilega kynningu á áhrifum á vatnshlot.
Hörður Arnarson dregur í efa hvort meðalhófsreglu og almennri skynsemi sé nægilega gætt þegar lítil sveitarfélög lendi í slíkum flækjum við leyfisveitingar fyrir einfaldar framkvæmdir sem uppfylla öll efnisleg skilyrði.
Orkuöryggi og innflutt jarðefnaeldsneyti
Í greininni er jafnframt fjallað um stærra samhengi orkumála. Ísland flytji árlega inn um milljón tonn af jarðefnaeldsneyti fyrir um 160 milljarða króna. Um 40 prósent af orkunotkun landsins, að húshitun undanskilinni, byggi enn á innfluttri olíu.
Þar er sett fram sú sýn að ef innlend raforkuvinnsla standi ekki undir þörf samfélagsins verði orkuna að flytja inn í formi jarðefnaeldsneytis, með meiri umhverfisáhrifum og aukinni gjaldeyrisútgjöldum.
Endurteknar kærur tefja framkvæmdir
Hörður vísar einnig til reynslu af Hvammsvirkjun þar sem tugir kæra hafi verið lagðar fram á öllum stigum ferlisins, þrátt fyrir að verkefnið hafi farið í gegnum rammaáætlun og verið sett í orkunýtingarflokk. Langflestum kærum hafi verið hafnað og engin þeirra snúið að því að umhverfisáhrif eða útfærsla virkjunarinnar væru óásættanleg.
Að hans mati hafi þessar kærur fyrst og fremst leitt til tafa og aukins kostnaðar án þess að breyta niðurstöðu málsins.
Kallað eftir einföldun ferla
Í greininni segir Hörður að með því að einfalda ferla sé ekki verið að draga úr lýðræðislegum réttindum almennings til að hafa áhrif á stórar framkvæmdir. Hins vegar þurfi að setja skýr mörk þegar löggjafinn hafi tekið ákvörðun og lögbundið ferli verið uppfyllt.
Boðuð einföldun á leyfisveitingaferlinu er talin nauðsynleg til að koma Íslandi út úr þeirri stöðu að uppbygging nýrra virkjana og annarra samfélagslega mikilvægra innviða sé nánast óframkvæmanleg, þrátt fyrir skýran vilja stjórnvalda, nærsamfélags og meirihluta þjóðarinnar.