Inga Sæland félags- og húsnæðismálaráðherra sem var gestur Arnþrúðar Karlsdóttur í Síðdegisútvarpinu segist hafa talsverðar áhyggjur af skorti á heilbrigðri samkeppni á mörkuðum. Hún telur að íslenskur markaður beri skýr einkenni samþjöppunar og fákeppni þar sem stór fyrirtæki eins og bankar, tryggingafélög og leigufélög hafi veruleg áhrif. Þetta ástand hafi leitt til hærra verðlags og minni möguleika fyrir almenning. Hún lagði áherslu á mikilvægi þess að endurskoða regluverk og tryggja jafnvægi sem eykur samkeppni og verndar neytendur. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Vandamál á leigumarkaði og samráð milli fyrirtækja
Inga benti á að leigumarkaðurinn sé eitt af því sem skoða þurfi sérstaklega þar sem stór leigufélög hafi náð ráðandi stöðu með samræmdri verðlagningu og lítilli samkeppni. Inga telur að slíkt ástand grafi undan réttindum leigjenda og skapi óstöðugleika. Hún hefur einnig bent á einkenni samráðs á milli fyrirtækja í öðrum greinum á borð við banka, tryggingafélög, olíufélög og önnur stórfyrirtæki. Þetta kalli á strangari eftirlit og umbætur til að tryggja jafnvægi á markaði og fyrirbyggja fákeppni.
Innleiðing bókunar 35
Inga lagði áherslu á að endurskoða þurfi hvernig bókun 35 úr EES-samningnum hefur verið innleidd í íslenskan rétt. Hún telur að innleiðingin hafi verið ófullnægjandi og að íslensk stjórnvöld hafi í raun brotið samningsskilmála EES með því að fylgja ekki reglum samkeppnisréttar til fulls eins og EES samningurinn geri ráð fyrir. Hún benti á að réttindi neytenda hafi orðið undir vegna þessa og að íslensk löggjöf tryggi ekki nægilega vernd gagnvart brotum á samkeppnislögum.
Áhrif bókunar 35 á fjármálakerfið -bankar gætu þurft að endurgreiða stórar fjárhæðir
Ráðherra sagði að bókun 35 hefði einnig haft áhrif á fjármálamarkaðinn. Bankar hafi hagnast gríðarlega á óskýrri löggjöf sem hefur skort nauðsynlega vernd fyrir neytendur. Hún lagði áherslu á að innleiða þurfi bókunina rétt svo íslenskir neytendur njóti þeirra réttinda sem EES-samningurinn á að tryggja. Þetta gæti haft áhrif á bankakerfið þar sem það gæti þurft að endurgreiða stórar fjárhæðir til viðskiptavina vegna brota á neytendalögum.
Tengsl við RÚV og staða einkarekinna fjölmiðla vegna samkeppnishindrana
Fram kom í þættinum að skortur á samkeppni væri einnig áberandi á fjölmiðlamarkaði. Fram kom að ríkisfjölmiðilinn RÚV nyti undanþága frá samkeppnisreglum EES sem veittu þeim fjárhagslegt forskot umfram einkarekna fjölmiðla. Þetta skapi ójafna samkeppnisstöðu þar sem RÚV geti keppt á auglýsingamarkaði án sömu skilyrða og einkareknir fjölmiðlar og á sama tíma tekið til sín 7 milljarða á ári frá skattgreiðendum í gegnum nefskatt sem RÚV situr eitt að. Inga lagði til að reglur um undanþágur ríkisfjölmiðla verði endurskoðaðar til að tryggja jafnræði og heilbrigða samkeppni.
Nauðsyn umbóta
Inga Sæland kallaði eftir því að endurskoðun á regluverki fari fram án tafar til að tryggja jafnvægi á markaði og auka traust neytenda á kerfinu. Hún sagði að það væri nauðsynlegt að taka á samþjöppun og óeðlilegum viðskiptaháttum til að skapa markað sem byggir á heilbrigðri samkeppni. Hún lagði áherslu á að tryggja réttindi neytenda og jafna stöðu einkarekinna og ríkisrekna aðila til að skapa sterkari og réttlátari markaðsumgjörð á Íslandi. Slík markmið ættu að nást með samþykkt bókunar 35.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan