Pétur Gunnlaugsson ræddi við Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri, í Heimsmálunum um stöðu Íslands gagnvart vaxandi spennu milli Bandaríkjanna, Evrópu og annarra stórvelda. Í umræðunni kom fram að Ísland hafi hvorki hernaðarlega burði né hagsmuni af því að taka beina afstöðu í slíkum deilum og að áhersla eigi að vera á stöðugleika og varfærni. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Varnarsamningur Íslands setur ramma en krefst ekki þátttöku
Hilmar sagði að varnarsamningur Íslands við Bandaríkin frá 1951 tryggi öryggi landsins, án þess að fela í sér skyldu til þátttöku í hernaðaraðgerðum utan Íslands. Hann benti á að engar kröfur hafi komið fram um að Ísland taki þátt í aðgerðum í Persaflóa eða sendi herafla á vettvang. Að mati Hilmars sé því ekki tilefni til að túlka stöðuna þannig að Ísland þurfi að velja sér skýra hlið í átökum stórveldanna.
Varfærni skynsamleg fyrir smáríki
Í umræðunni kom fram að Ísland eigi að forðast að taka harða afstöðu, sem geti haft neikvæðar afleiðingar fyrir landið. Hilmar sagði að smáríki, með takmarkaðan hernaðarmátt, hafi mest að vinna með því að halda sig utan átaka og leggja áherslu á friðsamlega lausn deilna. Hann gagnrýndi jafnframt umræðu um, að Ísland ætti að taka skýra stöðu með tilteknum ríkjum og taldi slíkt geta aukið áhættu fyrir landið án þess að skila ávinningi.
Áhrif átaka á íslenskt efnahagslíf
Hann benti á að átök í Miðausturlöndum og Úkraínu hafi þegar haft áhrif á alþjóðlegt efnahagsumhverfi með hækkandi orkuverði og aukinni verðbólgu. Hann sagði að slík þróun hafi óbein áhrif á Ísland, meðal annars í gegnum hærra verðlag og minni hagvöxt á alþjóðavísu. Hann taldi að mikilvægt sé fyrir íslensk stjórnvöld að horfa fyrst og fremst til þess að draga úr efnahagslegum áhrifum átaka, fremur en að taka þátt í pólitískri eða hernaðarlegri uppstokkun.
Úkraínustríðið og aukin hætta á stigmögnun
Í umræðunni kom einnig fram að átökin í Úkraínu hafi harðnað og færst nær landamærum NATO-ríkja. Hilmar sagði að drónaárásir á svæði í Rússlandi nálægt Eystrasaltslöndum auki hættu á frekari stigmögnun. Hann taldi að kröfur bæði Úkraínu og Rússlands geri friðarsamninga ólíklega til skamms tíma og að áframhaldandi átök geti haft víðtæk áhrif á Evrópu og alþjóðlegt öryggisumhverfi.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.