Ný vísindarannsókn og skýrsla frjálsra félagasamtaka í Evrópu benda til þess að epli á mörkuðum og í stórmörkuðum víða um álfuna innihaldi oft fleiri en eitt eiturefni samtímis. Gagnrýnt er í rannsókninni að áhættumat Evrópusambandsins taki enn fyrst og fremst mið af hverju efni fyrir sig en horfi ekki nægilega til samanlagðra áhrifa svokallaðra eiturefnablandna. Smelltu hér til þess að lesa nánar um rannsóknina.
Mörg eiturefni í hverju epli
Samkvæmt nýrri skýrslu samtakanna Pesticide Action Network Europe fundust leifar fleiri en eins eiturefnis í miklum meirihluta þeirra eplasýna sem tekin voru til skoðunar. Alls voru 59 sýni af innlendum eplum í þrettán Evrópulöndum greind og reyndust 85 prósent þeirra innihalda fleiri en eitt efni. Löndin sem nefnd eru í skýrslunni eru meðal annars Belgía, Frakkland, Þýskaland, Ítalía, Spánn og Pólland auk fleiri ríkja í Mið- og Norður-Evrópu. Í skýrslunni er bent á að ef sömu epli væru seld sem unnin barnamatur myndu 93 prósent sýna úr barnamat fara yfir lögbundin mörk Evrópusambandsins fyrir börn yngri en þriggja ára.
Gagnrýni á áhættumat Evrópusambandsins
Samtökin segja núverandi aðferðir við áhættumat líta of mikið á hvert efni í einangrun. Þau halda því fram að samanlögð áhrif margra efna, svokölluð kokteiláhrif, séu vanmetin í regluverki sambandsins. Bent er á að Matvælaöryggisstofnun Evrópu hafi fyrir um tuttugu árum fengið það hlutverk að þróa aðferðafræði til að meta þessi áhrif en sú vinna sé enn ófullnægjandi.
Matvælaöryggisstofnun Evrópu hefur hins vegar sagt að mat á samanlögðum áhrifum eiturefna sé flókið verkefni sem krefjist umfangsmikilla gagna, nýrra hugbúnaðarlausna og víðtæks alþjóðlegs samstarfs. Unnið sé að leiðbeiningum um hvernig meta skuli slíka áhættu áður en hámarksleifarmörk séu samþykkt.
Eiturefni og svokölluð eilífðarefni fundust í sýnunum
Í rannsókninni kom einnig fram að 71 prósent sýna innihéldu að minnsta kosti eitt efni úr hættulegasta flokki Evrópusambandsins. Þá reyndust 64 prósent sýna innihalda svokölluð PFAS-efni, oft nefnd eilífðarefni vegna þess hversu seint þau brotna niður í umhverfinu, og 36 prósent innihéldu taugaskaðandi efni. Eitt efni, flúdíoxóníl, fannst í um 40 prósent sýna samkvæmt skýrslunni og hefur verið flokkað sem hormónaraskandi efni innan Evrópusambandsins.
Regluverk enn í mótun
Evrópusambandið hefur unnið að því frá árinu 2021 að víkka út mat á samanlögðum áhættuáhrifum eiturefna og stefnt er að því að samþætta slíkt mat að fullu í lög fyrir árið 2030. Umræðan hefur þó harðnað eftir að tillögur komu fram síðla árs 2025 um breytingar á reglugerðum sem gætu lengt gildistíma leyfa og dregið úr kröfum um endurmat þeirra.
Hér að neðan má lesa skýrslu sem byggð er á niðurstöðum rannsóknarinnar.