Pétur Gunnlaugsson ræddi við Kristinn Sigurjónsson, rafmagns- og efnaverkfræðing, í Síðdegisútvarpinu um áhrif alþjóðlegra orkumarkaða, sæstrengstenginga og reglur Evrópusambandsins um raforkuviðskipti. Kristinn sagði að Ísland gæti misst stjórn á verði og flæði raforku ef landið tengist alþjóðlegum mörkuðum og varaði við því að ESB-reglur ýti undir háar verðhækkanir án þess að Íslendingar hefðu möguleika á að bregðast við. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Telur að raforka verði háð markaði Evrópu óháð vilja þjóðarinnar
Kristinn lýsti því að þótt Ísland væri ekki í Evrópusambandinu nyti ESB vaxandi áhrifa á raforkumál landsins í gegnum EES-samninginn. Þar séu orkupakkar sem byggi á þeirri forsendu að rafmagn sé markaðsvara sem eigi að selja á grundvelli framboðs og eftirspurnar. Hann sagði þá forsendu rangtúlkun sem byggi á kerfinu í Evrópu, þar sem orkuuppsprettur séu ólíkar og rafmagnsnotkun tengd loftkælingu og veðri í heitari ríkjum. Við slíkt regluverk geti Ísland orðið skuldbundið til að selja rafmagn á verði sem Íslendingar ráði ekki yfir. Kristinn sagði mikilvægt að ef sæstrengur yrði lagður milli Íslands og Evrópu yrði tengingin ekki aðeins tæknilegt verkefni, heldur pólitísk binding við markað sem taki ekki tillit til íslenskra aðstæðna.
Ísland getur misst yfirráð á vatnsafli við orkusölu til Evrópu
Kristinn varaði sérstaklega við því að binding raforkusölu við Evrópu gæti þvingað Ísland til að selja orku þegar skortur væri annars staðar. Hann nefndi dæmi um heit lönd Evrópu þar sem rafmagnsnotkun eykst hratt þegar mikar hitabylgjur mæla á lofti og loftkæling krefst raforku. Í slíkum tilvikum gæti evrópskt kerfi krafist aukinnar orkusölu frá Íslandi, jafnvel þótt vatnsbúskapur í íslenskum miðlunarlónum væri óhagstæður og skyldi að jafnaði nýttur fyrir innlenda notkun. Slík binding gæti skapað hættu á raforkuskorti innanlands, vegna þess að verðákvarðanir og forgangsröðun á innviðum yrðu teknar á grundvelli markaðsþarfar stærri ríkja.
Samanburður við Noreg: Hagnaður getur verið tímabundinn en aðstæður breytilegar
Kristinn tók fram að sæstrengur væri ekki alltaf óhagstæður í efnahagslegum skilningi. Hann nefndi reynslu Noregs þar sem sveitarfélög hagnuðust á því að selja rafmagn til Evrópu á daginn en kaupa ódýrara rafmagn til baka á næturnar. Sú tekjuaukning hafi hins vegar haft óvæntar afleiðingar, meðal annars mikla álagsbreytingu á virkjunum sem leiddi til sprungumyndunar í mannvirkjum vegna þess að stöðugt væri verið að gangsetja og slökkva á virkjunum eftir verðbreytingum. Þótt slíkt hafi lækkað raforkuverð til heimila tímabundið sagði hann að Ísland gæti orðið fyrir mun meiri áhættu þar sem samfélagið væri lítið og öryggismál raforku sérstaklega viðkvæm.
Orkuöryggi og samfélagslegar þarfir þurfa að ganga framar viðskiptahagsmunum
Kristinn benti á að raforka væri grunnstoð í rekstri íslensks samfélags, bæði í stóriðju, daglegu lífi og öryggismálum. Hann sagði að ef raforkukerfið væri látið lúta alþjóðlegum markaði gætu erlend sjónarmið um arðsemi orðið ráðandi á kostnað innlendra þarfa. Því væri nauðsynlegt að setja orkuöryggi og innlent eignarhald í forgang áður en rætt er um sæstrengi og viðskipti við erlenda markaði.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.