Pétur Gunnlaugsson ræddi við Frosta Sigurjónsson rekstrarhagfræðing og fyrrverandi alþingismann í síðdegisútvarpinu í dag um upphaf og mótun loftslagsstefnu Íslands. Í viðtalinu ræddi Frosti um hvernig stefnan hafi þróast eftir alþjóðlegar ráðstefnur og samninga, einkum eftir Kyoto-bókunina og hvernig afstaða íslenskra stjórnvalda hafi breyst á síðusta áratug. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Frá Stokkhólmi til Kyoto
Frosti rakti að alþjóðleg umræða um loftslag hafi fyrst komist á dagskrá með Stokkhólmsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna árið 1972. Þar var rætt um mengun, iðnvæðingu og áhrif hennar á náttúru. Árið 1987 birtist Brundtlandsskýrslan Our Common Future, sem lagði grunn að hugtakinu sjálfbær þróun og beindi sjónum ríkja að losun gróðurhúsalofttegunda. Í kjölfarið var stofnuð alþjóðlega milliríkjanefndin IPCC árið 1988 sem varð síðar ráðgefandi við samningaviðræður um Kyoto-bókunina sem samþykkt var árið 1997. Með þeim samningi varð loftslagsmálum formlega komið inn í bindandi kerfi alþjóðlegra skuldbindinga.
Sérstaða Íslands var upphaflega viðurkennd
Frosti sagði að Ísland hefði í upphafi fengið sérstaka stöðu í Kyoto-kerfinu vegna mikillar orkuvinnslu úr endurnýjanlegum auðlindum og lítillar losunar miðað við iðnvædd ríki. Það var viðurkennt að landið mætti tímabundið auka losun ef ný iðnaðarframleiðsla, eins og álbræðslur sem næðu orkunni frá jarðhita og vatnsafli, kæmu í stað mengandi kola- og olíuiðnaðar annars staðar. Af þeim sökum var Ísland á þessum árum talið fyrirmyndarríki og ekki gert að fylgja sama losunarkerfi og þjóðir sem byggju við algera kolaframleiðslu eða stóran hefðbundinn iðnað.
Svandís Svavarsdóttir samþykkti að Ísland yrði skuldbundið að fylgja stefnu ESB
Í viðtalinu var fjallað um að breyting hafi orðið árið 2002 þegar Ísland gekk inn í sameiginlegt samstarf með Evrópusambandinu um loftslagsmál. Frosti taldi að þar hefði landið smám saman losað sig við sérstöðu sína og tekið á sig stefnur sem hefðu verið hannaðar fyrir ríki sem væru langt á eftir í orkuskiptum. Hann sagði að enn frekari umskipti hefðu orðið árið 2012 þegar Svandís Svavarsdóttir, þáverandi umhverfisráðherra fyrir Vinstri græn, samþykkti að Ísland fylgdi loftslagslöggjöf Evrópusambandsins og markmiðum þess um samræmdan samdrátt í losun. Að mati Frosta hafi þar verið stigið skref sem setti Ísland í hóp ríkja sem reyndu að draga úr losun á sama hraða og lönd sem hefðu allt aðra orku- og mengunarstöðu.
Grunnurinn að núverandi stefnu
Frosti sagði að þessar ákvarðanir hefðu mótað núverandi stefnu stjórnvalda, þar sem markmið um kolefnishlutleysi og umfangsmiklar aðgerðir væru sett fram án þess að taka nægilegt mið af sérstöðu Íslands. Að hans mati hafi umræða um málið verið einhliða og í litlum mæli tekið mið af því að landið hafi þegar náð meiri árangri en flest önnur ríki í orkuskiptum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.