Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Njál Trausta Friðbertsson, þingmann Sjálfstæðisflokksins og fyrrverandi formann Íslandsdeildar NATO í síðdegisútvarpinu. Hann sagði að umræðu um öryggis- og varnarmál í dag yrði ekki hægt að skilja nema með því að setja hana í sögulegt samhengi, allt frá stofnun íslenska lýðveldisins árið 1944 til inngöngu í NATO og átaka kalda stríðsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Sjálfstæði og fyrstu skrefin í öryggismálum
Njáll Trausti rifjaði upp að stofnun lýðveldisins árið 1944 hefði verið lykilskref í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga en um leið vakið upp spurningar um hvernig smáríki gæti varið sig í óstöðugum heimi. Öryggismálin hafi strax orðið hluti af stóru myndinni sem tengdist stöðu Íslands á Norður-Atlantshafi.
NATO-aðild 1949 og varnarsamningur 1951
Hann minnti á að aðild Íslands að Atlantshafsbandalaginu árið 1949 hefði markað þáttaskil, þrátt fyrir miklar deilur og hörð mótmæli á Austurvelli. Með varnarsamningi við Bandaríkin 1951 var varnarstöð sett á laggirnar í Keflavík sem gegndi lykilhlutverki í hernaðarlegu jafnvægi á Norður-Atlantshafi.
Kalda stríðið mótaði pólitíska umræðu
Í umfjölluninni kom fram að kalda stríðið hafi mótað íslensk stjórnmál í áratugi. Varnarmálin voru eitt umdeildasta mál stjórnmálasögunnar þar sem andstæð sjónarmið tókust harkalega á – annars vegar um aðild að NATO og varnarsamstarf við Bandaríkin, hins vegar um fullveldi og sjálfstæði þjóðarinnar.
Saga sem varpar ljósi á nútímann
Njáll Trausti sagði að þessi sögulegi bakgrunnur væri ómissandi til að skilja þá umræðu sem nú á sér stað um nýjar öryggisógnir og varnir á Norðurslóðum. Aðeins með því að horfa til fyrri ákvarðana og lærdóms fyrri kynslóða sé hægt að ræða framtíðaröryggi Íslands af dýpt og ábyrgð.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.