Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Ólafsson hagfræðing í síðdegisútvarpinu um stjórnmálasögu Úkraínu eftir fall Sovétríkjanna og hvernig langvarandi spilling, misnotkun valds og valdarán árið 2014 hafi mótað þróun ríkisins fram til átaka síðustu ára. Hann segir að frá sjálfstæði landsins árið 1991 hafi stjórnmál verið einkennd af biturri valdabaráttu, áhrifum auðugra hagsmunahópa og utanaðkomandi afskiptum sem að lokum hafi endað með valdaskiptum sem vestræn ríki hafi staðið fyrir einkum Bandaríkin á tíma Obama á forsetastóli. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Stjórnmálin í Úkraínu byggð á spillingu
Guðmundur segir að þegar Úkraína varð sjálfstæð árið 1991 hafi valdið fallið í hendur embættismanna sem gengu inn í nýtt ríkisvald með sovéskan stjórnarhátt. Fyrsti forsetinn, Leonid Kravchuk, hafi verið gamalreyndur skrifstofumaður úr sovéska kerfinu og honum hafi fylgt embættismenn sem héldu áfram hugmyndum um miðstýrt vald og óljós viðskiptatengsl. Hann sat til aldamóta, en samkvæmt viðtalinu hafi spilling og efnahagslegt stöðnun verið áberandi allan þann tíma. Að honum loknum tók Leonid Kuchma við völdum en Guðmundur lýsir honum sem enn verri fyrir efnahag og stjórnsýslu landsins. Eftir fall Sovétríkjanna hafi auðmenn í Úkraínu fengið stórfyrirtæki í hendur gegn litlum tilkostnaði, sambærilegt því sem gerðist í Rússlandi á tíunda áratugnum. Þar hafi skapast valdaklíkur og auðstéttir sem síðar réðu miklu um pólitíska stefnu landsins.
Valdaránið árið 2014 hafði mikil áhrif
Í viðtalinu segir Guðmundur að forsetakosningar snemma 21. aldar hafi skipt landsmönnum í tvo hópa: annars vegar fylgismenn sem vildu tengjast Vestur-Evrópu og Evrópusambandinu og hins vegar hópa sem vildu nærmari tengsl við Rússland. Þegar Viktor Janúkóvitsj vann forsetakosningarnar og valdi að gera samkomulag við Rússa fremur en Evrópusambandið, hafi það vakið hörð viðbrögð meðal vestrænna ríkja. Guðmundur telur að Bandaríkin með stuðningi NATO-ríkja hafi beitt áhrifum í kjölfar mótmæla á torgum í Kænugarði og að ný stjórn hafi verið mynduð með aðkomu bandarískra embættismanna. Hann nefnir sérstaklega Viktoriu Nuland sem þá starfaði sem ráðgjafi í bandaríska utanríkisráðuneytinu og heldur því fram að hún hafi haft áhrif á skipan nýrrar ríkisstjórnar. Í kjölfarið hafi Janúkóvitsj flúið land og stjórnin sem tók við hafi verið studd af vestrænum ríkjum.
Nútímasamfélag mótað af arfleifð klíkustjórnar í Úkraínu
Guðmundur segir að arfleifð spillingar og pólitískra átaka sé enn ráðandi þáttur í nútímasamfélagi Úkraínu. Hann bendir á að verulegum hluta ríkisrekstrar og hernaðarstuðnings vesturvelda hafi verið veitt í gegnum stjórnir sem hafi ekki sýnt gegnsæi eða ábyrgð. Að hans mati skýri þetta hvers vegna spillingarmál og rannsóknir á horfnum fjármunum sem vestræn ríki hafi sent til Úkraínu séu nú farin að skekja ríkisstjórnina þar í landi. Því sé rangt að líta á átökin sem einfalt stríð milli tveggja ríkja; það sé einnig arfleifð óstöðugs ríkis þar sem póltískar klíkur vaði uppi og óljósra hagsmuna sem hafi mótað stjórnmál Úkraínu síðan 1991.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.