Júlíus Valsson skrifar:
Svíar ganga að kjörborðinu þ. 13. september n.k. og stefnir allt í mjög spennandi kosningar. Stjórnarandstaðan hefur forskot í skoðanakönnunum, en sigur hennar gæti leitt til erfiðrar og langrar stjórnarmyndunar. Á meðan hægri fylkingin hefur skýrari mynd af hugsanlegu stjórnarsamstarfi neitar Magdalena Andersson, leiðtogi Socialdemokraterna, að segja með hvaða flokkum hún vilji stjórna. Eina undantekningin er að hún útilokar Sverigedemokraterna með öllu.
Kosningabaráttan snýst einkum um afkomu heimilanna, almenna velferð, orkumál, vaxandi glæpi og innflytjendamál. Á ýmsum sviðum hefur hefðbundin skipting hægri og vinstri þó breyst verulega.
Innflytjendamál hafa umbylt sænskum stjórnmálum. Sverigedemokraterna vilja mjög takmarkaða innflytjendastefnu, strangari skilyrði fyrir ríkisborgararétti og harðari aðgerðir gegn glæpagengjum. Moderaterna hafa færst í sömu átt. Athyglisverðust er þó breyting Socialdemokraterna. Flokkur Anderssonar vill áfram taka á móti tiltölulega fáum hælisleitendum og hefur lýst því yfir að sænsk innflytjendastefna eigi að vera meðal þeirra ströngustu í Evrópu.
Hægristjórn Ulfs Kristerssonar byggist nú á Moderaterna, Kristdemokraterna og Liberalerna, með stuðningi Sverigedemokraterna. Kristersson hefur opnað fyrir að SD taki sæti í ríkisstjórn eftir kosningar. Þar með gæti flokkurinn, sem lengi var haldið utan við stjórnarsamstarf, orðið formlegur stjórnarflokkur.
Orkumálin draga einnig fram skýran mun. Moderaterna, Kristdemokraterna og Sverigedemokraterna leggja mikla áherslu á kjarnorku, aukið framboð rafmagns og lægra orkuverð. Miljöpartiet vill hraðari loftslagsaðgerðir og leggur meiri áherslu á endurnýjanlega orkugjafa. Socialdemokraterna standa nær miðjunni og vilja mikla aukningu raforkuframleiðslu.
ESB og evran
ESB og evran eru ekki meðal stærstu kosningamálanna. Liberalerna eru eindregnastir í stuðningi við aukinn Evrópusamruna og upptöku evru. Moderaterna styðja ESB-samstarfið og hafa viljað kanna kosti og galla evruaðildar. Sverigedemokraterna eru mun gagnrýnni á aukið vald ESB. Vänsterpartiet hefur einnig lengi verið gagnrýnið á vaxandi miðstýringu ESB.
Stjórnarmyndunin gæti orðið erfiðasti hnúturinn. Sérkönnun Demoskop fyrir Svenska Dagbladet bendir til þess að kjósendur flokkanna sem þyrftu að styðja Andersson eigi erfitt með að sætta sig hver við annan. Kjósendur Socialdemokraterna vilja frekar sjá Centerpartiet fá ráðherraembætti en Vänsterpartiet og hafa litla lyst á samstarfi við Kristdemokraterna.
Johan Martinsson, yfirmaður skoðanakannana hjá Demoskop, segir niðurstöðurnar sýna hversu erfitt Socialdemokraterna geti reynst að setja saman stjórnarmeirihluta þar sem kjósendur samstarfsflokkanna sætta sig hver við annan. Vandinn sé því ekki eingöngu „leikur á æðstu stöðum“ milli flokksleiðtoganna.
Andersson hefur sjálf forðast að skýra hvaða stjórn hún vilji mynda. Centerpartiet og Vänsterpartiet hafa jafnframt átt erfitt með að sætta sig við ríkisstjórnarsamstarf hvort við annað. Leiðtogar núverandi stjórnarflokka nota þetta óspart í kosningabaráttunni og segja stjórnarandstöðuna ekki bjóða upp á skýran valkost.
Kannanir sýna engu að síður forskot stjórnarandstöðunnar. Demoskop mældi hana nýlega með 50,6% gegn 47,3% hjá hægri fylkingunni. Liberalerna eru undir fjögurra prósenta þingþröskuldinum í mörgum könnunum og örlög þeirra gætu ráðið úrslitum.
Kosið á milli tveggja fylkinga
Svíar kjósa því ekki aðeins milli ólíkrar stefnu í efnahags-, orku- og innflytjendamálum. Þeir kjósa einnig milli tveggja fylkinga þar sem önnur hefur nú skýrari hugmynd um hvernig næsta ríkisstjórn gæti litið út. Fái Magdalena Andersson meirihluta að baki sér á þingi gæti kosningasigurinn reynst aðeins upphafið að erfiðri stjórnarmyndun.