Eftir dauða Ali Khamenei hefur stjórnkerfi Írans hrundið af stað formlegu ferli til að velja nýjan æðsta leiðtoga. Samkvæmt stjórnarskrá landsins tekur bráðabirgðaráð við skyldum embættisins þar til þing sérfræðinga kýs varanlegan arftaka. Khamenei gegndi embættinu í nær 37 ár og hafði úrslitaáhrif á allar helstu ákvarðanir ríkisins. Val á arftaka mun því móta stefnu landsins bæði innanlands og á alþjóðavettvangi. Farið er yfir málið á France24.
Bráðabirgðaráð tekur við
Stjórnarskrá Írans kveður á um að þriggja manna ráð fari tímabundið með völd leiðtogans. Í ráðinu sitja forseti landsins, forseti dómskerfisins og fulltrúi úr Verndarráðinu sem valinn er af Hagsmunaráðinu.
Forseti Írans, Masoud Pezeshkian, og forseti dómskerfisins, Gholamhossein Mohseni Ejei, eru meðal þeirra sem taka tímabundið við embættisskyldum.
Þing sérfræðinga velur arftaka
Endanlegt vald til að velja nýjan æðsta leiðtoga liggur hjá 88 manna Þingi sérfræðinga. Þingið samanstendur af sjía-klerkum sem kosnir eru til átta ára í senn en framboð þeirra er háð samþykki Verndarráðsins.
Verndarráðið hefur ítrekað hafnað framboðum í kosningum. Árið 2024 var fyrrverandi forsetanum Hassan Rouhani meinað að bjóða sig fram til þingsins. Samkvæmt lögum ber þinginu að velja nýjan leiðtoga eins fljótt og auðið er.
Hverjir koma til greina?
Valferlið fer fram bak við luktar dyr og opinber umræða er takmörkuð. Áður var talið líklegt að fyrrverandi forsetinn Ebrahim Raisi tæki við embættinu en hann lést í þyrluslysi árið 2024.
Nú hefur nafn Mojtaba Khamenei, sonar hins látna leiðtoga, verið nefnt sem mögulegur arftaki. Hann er klerkur en hefur ekki gegnt opinberu embætti. Val hans gæti vakið deilur, bæði meðal gagnrýnenda kerfisins og stuðningsmanna þess, þar sem faðir-til-sonar arftaka myndi marka nýtt fordæmi í embættinu. Aðeins einu sinni áður hafa orðið leiðtogaskipti í Íran, þegar Ruhollah Khomeini lést árið 1989 og Khamenei tók við.
Miðja valdsins í Íran
Æðsti leiðtogi Írans hefur úrslitaorð um utanríkis-, varnarmála- og öryggismál og er jafnframt æðsti yfirmaður hersins og Byltingarvarðliðsins. Það lið, sem Bandaríkin skilgreindu sem hryðjuverkasamtök árið 2019, hefur víðtæk áhrif í stjórnmálum og efnahagslífi landsins.
Úrslitin í arftakakeppninni munu skera úr um hvort stefna landsins haldist óbreytt eða taki nýja stefnu á tímum áframhaldandi átaka og ytri þrýstings.