Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Jón Baldvin Hannibalsson fyrrverandi utanríkisráðherra í Síðdegisútvarpinu um orkupakka Evrópusambandsins og auðlindamál Íslands. Viðtalið er upprifjun og fór fram 8.apríl 2019 og var endurflutt í dag en Jón Baldvin Hannibalsson er sá aðili sem undirritaði EES samninginn árið 1993 og hefur verið í gildi síðan. Í viðtalinu kemur fram að Jón Baldvin lagði áherslu á að innleiðing orkupakka löggjafar gæti leitt til þess að ákvörðunarvald yfir orkumálum færðist frá íslenskum stjórnvöldum og til erlendra stofnana. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Orkumarkaður ESB á ekki erindi við Ísland
Jón Baldvin sagði að þegar EES-samningurinn hafi verið gerður hefði sameiginlegur orkumarkaður Evrópusambandsins ekki verið hluti af samningnum. Þróunin hefði komið síðar og því væri rangt að líta svo á að Ísland væri skuldbundið til að taka upp slíkt regluverk. Hann benti á að Ísland hefði enga beina tengingu við evrópskan orkumarkað og því væri óljóst hvers vegna þörf væri á að innleiða reglur sem tengdust honum.
Hann lagði áherslu á að EES-samningurinn veitti ríkjum rétt til að hafna tilteknum gerðum. Slíkur réttur hefði verið nýttur áður, án þess að það hefði haft alvarlegar afleiðingar. Að hans mati ætti Ísland að nýta þann möguleika í þessu tilviki.
Varar við áhrifum á stjórn auðlinda
Í umræðunni sagði Jón Baldvin að lögfræðilegt mat benti til þess að með innleiðingu orkupakka gæti hluti valds yfir orkumálum færst frá íslenskum stjórnvöldum. Þar væri meðal annars um að ræða reglur sem hefðu áhrif á framleiðslu, dreifingu og markaðsfyrirkomulag raforku.
Hann taldi að slíkar breytingar gætu haft áhrif á stjórn einnar mikilvægustu auðlindar þjóðarinnar. Þótt ekki væri um að ræða beint eignarhald, gæti regluverkið haft bindandi áhrif á hvernig auðlindin væri nýtt og stýrt.
Áhersla á þjóðareign og langtímahagsmuni
Jón Baldvin lagði ríka áherslu á að orkuauðlindir ættu að vera í þjóðareign og að nýting þeirra ætti að taka mið af langtímahagsmunum. Hann varaði við því að markaðsvæðing og aukin þátttaka fjárfesta gæti leitt til þess að hagsmunir almennings yrðu settir til hliðar.
Hann benti á að Ísland væri í sérstakri stöðu með gnægð endurnýjanlegrar orku og hefði tekist að halda orkuverði lágu fyrir neytendur. Sú staða gæti breyst ef landið tengdist erlendum markaði þar sem verð væri mun hærra.
Gagnrýndi stjórnmálaflokka og stefnu þeirra
Í viðtalinu gagnrýndi Jón Baldvin hvernig málið hefði verið kynnt og rætt á vettvangi stjórnmála. Hann taldi að sumir flokkar hefðu horfið frá fyrri stefnu um vernd auðlinda og opinbert eignarhald.
Hann sagði að ef gengið yrði of langt í framsali valds, gæti það haft áhrif á stuðning almennings við EES-samninginn. Slík þróun væri að hans mati, alvarlegt mál þar sem samningurinn hefði haft verulegt gildi fyrir íslenskt efnahagslíf.