Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson ræddu við Nönnu Gunnlaugsdóttur þingmann Miðflokksins í síðdegisútvarpinu um stöðu ríkisfjármála, miklar útgjaldaaukningar, áætlanir stjórnvalda í loftslagsmálum og skort á skýrri forgangsröðun í rekstri ríkisins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Útgjöld ríkisins vaxa hraðar en nokkru sinni
Nanna Gunnlaugsdóttir sagði að áætluð útgjöld ríkissjóðs á næsta ári næðu hærri fjárhæðum en nokkru sinni fyrr. Samkvæmt því sem kom fram sé gert ráð fyrir að eyða 1.625 milljörðum króna, sem sé umtalsverð aukning frá fyrri árum. Hún taldi að vandi ríkisins væri fyrst og fremst á útgjaldahliðinni en ekki í tekjum og að þrátt fyrir aukin framlög hefði þjónusta á lykilsviðum ekki batnað í samræmi við fjármagnið.
Grunnþjónustan situr eftir
Nanna benti á að mennta-, heilbrigðis- og öldrunarþjónusta væri áfram fjársvelt þrátt fyrir stórauknar fjárheimildir. Hún nefndi að biðlistar hefðu ekki styst, fjármögnun hjúkrunarúrræða dragist úr hófi og úrbætur í grunnþjónustu hefðu ekki náð fram að ganga. Að hennar mati væri forgangsröðun stjórnvalda óljós og stór hluti fjármuna færi í verkefni sem gerðu takmarkað gagn fyrir almenning.
Loftslagsútgjöld óskýr og knýja fram mikinn kostnað
Eitt stærsta útgjaldamál ríkissjóðs tengist loftslagsáætlunum. Nanna sagði að samkvæmt upplýsingum sem lægju fyrir ætti að verja 28 milljörðum króna á ári til loftslagsverkefna, eða 280 milljörðum yfir tíu ára tímabil. Hún gagnrýndi að ekki lægju fyrir skýrar útskýringar á því hvert þessi fjármunir færu og að svör sem aflað hefði verið væru brotakennd og ófullnægjandi.
Hún sagði þetta vera dæmi um málaflokk þar sem kostnaður væri mikill en gagnsæi lítið og að óljósar áætlanir hefðu bein áhrif á skattlagningu og fjárhagslegt svigrúm ríkisins.
Há útgjöld til innflytjendamála án fullrar sýnilegrar sundurliðunar
Í framhaldinu ræddi Nanna kostnað við hælisleitendur og innflytjendamál og sagði að umfangið væri meira en oft kæmi fram í opinberri umræðu. Hún sagði að erfitt væri að fá fram sundurliðaðar upplýsingar um kostnað í heilbrigðisþjónustu, menntakerfi, lögreglu, fangelsismálum og húsnæði. Hún taldi að skortur á gagnsæi leiddi til þess að þingið og almenningur fengju ekki raunhæfa mynd af því hvar fé væri varið og hvaða áhrif málaflokkurinn hefði á heildarútgjöld ríkissjóðs.
Ríkið bindur sig við verkefni án langtímasýnar
Nanna lagði áherslu á að aukning útgjalda væri að miklu leyti drifin áfram af verkefnum sem ríkið hefði tekið að sér án þess að full matstaða lægi fyrir um áhrif þeirra eða stöðu annarra málaflokka. Hún taldi að heildarmyndin benti til skorts á stefnumótandi forgangsröðun, þar sem fjármunir rynnu inn í stóra málaflokka án mælanlegra markmiða og án þess að tryggt væri að grunnþjónusta fengi forgang.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.