Pétur Gunnlaugsson ræddi við Kristinn Sigurjónsson rafmagns- og efnaverkfræðing í síðdegisútvarpinu um áform um aukna markaðsvæðingu raforku og mögulega einkavæðingu orkufyrirtækja. Kristinn sagði rafmagn ekki vera markaðsvöru og varaði við því að fjárfestar gætu hagnast á kostnað neytenda, lífeyrissjóða og samfélagsöryggis ef orka yrði sett á frjálsan markað. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Rafmagn uppfyllir ekki skilyrði markaðsvöru
Kristinn útskýrði að markaðslögmál byggist á framboði og eftirspurn. Ef vara hækki í verði geti neytandi dregið úr notkun eða valið aðra sams konar vöru. Þessi lögmál gildi ekki um raforku þar sem rafmagn sé nauðsynjavara sem ekki sé hægt að hætta að nota eða skipta út. Menn geti ekki „dregið úr rafmagnsnotkun“ þegar verð hækkar á sama hátt og hætt væri að kaupa dýrari síma eða fatnað. Því sé rangt að reyna að skilgreina rafmagn sem markaðsvöru og binda verð þess alfarið við framboð og eftirspurn. Hann sagði slíkt leiða til þess að landsmenn væru í raun „bundnir í veðlán“ þar sem engin leið væri að spara til að draga úr kostnaði.
Hætta á braski, minna viðhaldi og lakara öryggi
Kristinn varaði við því að einkaaðilar geti hagnast á því að draga úr viðhaldi orkuinnviða til skemmri tíma. Þegar fyrirtæki ætli sér að selja sig áfram eins og til lífeyrissjóða, geti þau hækkað verð og skorið niður viðhald til að auka arðsemi tímabundið. Slíkt hefði verið algengt víða erlendis, meðal annars í orku-, trygginga- og olíuiðnaði þar sem samkeppni sé takmörkuð eða engin. Þá benti hann á að öryggi raforkukerfisins sé eitt af mikilvægustu atriðum fyrir íslenskt samfélag. Ef hluti innviða væri í einkaeigu gæti öryggissjónarmiðum verið ýtt til hliðar þegar hagnaður er hafður að leiðarljósi. Sem dæmi nefndi hann að í ríkjum þar sem einkaaðilar hafi keypt orkufyrirtæki hafi komið upp miklar bilanir og biðtímar vegna sparnaðar í viðhaldi.
Landsvirkjun gæti losað sig við eldri virkjanir eftir sölu
Kristinn setti fram þá spurningu hvort hætta væri á að Landsvirkjun losi sig við eldri og viðhaldsfrekari virkjanir ef hluti fyrirtækisins yrði seldur. Hann nefndi að hugsanlega væri hægt að selja 20 % af raforkuframleiðslunni í gömul vatnsaflsvirkjanakerfi til einkaaðila sem síðan seldu rafmagn á almennum markaði. Á þeim markaði væru ekki langtímasamningar líkt og í stóriðju sem þýddi að verð til almennings gæti hækkað án fyrirvara. Hann rifjaði upp reynslu Íslendinga af fákeppni í öðrum greinum þar sem viðskiptavinir hafi verið verðtryggðir án raunverulegrar samkeppni allt þar til nýr aðili kom inn á markað. Að hans mati væri hætt við að sambærileg þróun gæti orðið í orkugeiranum en með mun alvarlegri afleiðingum.
Áhersla á raforkuframleiðslu í opinberri eigu fyrir þjóðaröryggi og stöðugleika
Kristinn sagði að raforkuframleiðsla, flutningur og dreifing væri grundvallaratriði fyrir öryggi þjóðar, bæði varðandi atvinnugreinar, dagleg lífsgæði og efnahagslega framþróun. Því væri mikilvægt að innviðir raforkukerfisins væru tryggðir í opinberri eigu með langtímasjónarmið að leiðarljósi en ekki hagnaði til skamms tíma.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.