Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Ólafsson hagfræðing í Síðdegisútvarpinu um þróun verðbólgu á Íslandi, ákvörðun Seðlabankans um óbreytta stýrivexti og þá greiningu Guðmundar að meginorsakir verðbólgunnar lægju hjá ríkisstofnunum og skattabreytingum fremur en neyslu almennings. Í umræðunni kom fram að hann teldi umræðuna oft beina sjónum að heimilum á meðan rót vandans væri annars staðar í hagkerfinu. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Úrræði Seðlabankans bíta ekki
Guðmundur lagði áherslu á að nýlegar verðhækkanir mætti að stórum hluta rekja til gjaldskrárbreytinga og aukinnar skattheimtu hins opinbera. Hann sagði að þegar verðbólga ætti rætur í slíkum ákvörðunum hefði hefðbundið vaxtatæki Seðlabankans takmörkuð áhrif þar sem stýrivextir bitnuðu fyrst og fremst á heimilum og smærri fyrirtækjum. Arnþrúður spurði hvers vegna Seðlabankinn benti ekki skýrar á þessa þætti og Guðmundur svaraði því til að tregða ríkti meðal sérfræðinga við að beina kastljósinu að opinberum aðgerðum.
Hverjir hagnast á verðbólgu?
Í umræðunni greindi Guðmundur frá því að ákveðnir aðilar gætu hagnast á verðbólgu, einkum útflutningsfyrirtæki sem seldu vörur í erlendri mynt en greiddu laun og rekstrarkostnað í krónum. Hann nefndi einnig orkufyrirtæki á borð við Landsvirkjun sem dæmi um aðila sem geri upp í dollar og hagnast á því þegar krónan veikist. Að hans mati væri sjaldan fjallað opinberlega um þessa þætti þrátt fyrir að þekking væri til staðar.
Tregða sérfræðinga og umræða í fjölmiðlum
Guðmundur sagði að hagfræðingar og aðrir sérfræðingar hefðu oft forðast að ræða hverjir nytu ávinnings af verðbólgu og taldi að skortur á hugrekki væri hluti af skýringunni. Hann lýsti því að umræða í fjölmiðlum beindist gjarnan að skuldum heimila og launaþróun á meðan greining á tekjuhlið fyrirtækja og fjármagnseigenda fengi minni athygli. Slíkt gæti að hans mati skekkt skilning almennings á raunverulegum orsökum verðbólgu.
Verðtrygging og sögulegur bakgrunnur
Í samtalinu var einnig rifjuð upp saga verðtryggingar á Íslandi og tilgangur hennar þegar hún var tekin upp á sínum tíma. Guðmundur taldi að verðtrygging hefði upphaflega verið hugsuð sem leið til að vernda sparnað og laun og hefði átt að vera í eitt ár,en með tímanum hefði hún fært meiri áhættu yfir á heimili og fyrirtæki. Hann sagði umræðuna um afnám eða breytingar á verðtryggingu þurfa að byggjast á víðtækari greiningu á áhrifum hennar á bæði lánþega og fjármálakerfið.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.