Pétur Gunnlaugsson ræddi við Guðmund Pál Ásgeirsson, formann Krabbameinsfélagsins Framfarar, í Síðdegisútvarpinu um greiningu blöðruhálskirtilskrabbameins og hvernig virkt eftirlit geti komið í veg fyrir að sjúklingar fari í óþarfa aðgerðir. Guðmundur lagði áherslu á að sjúkdómurinn þróist oft hægt, einkum á fyrstu stigum og að ný tækni í greiningu hafi gert læknum kleift að velja markvissari meðferð og fylgjast betur með framvindu sjúkdómsins án þess að grípa strax til skurðaðgerða.Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Einkennalítil þróun og seint greinilegt vandamál
Blöðruhálskirtilskrabbamein er einn algengasti krabbameinssjúkdómur íslenskra karla en í byrjun veldur það oft engum skýrum einkennum. Merki um sjúkdóminn geta líkst ýmsum öðrum kvillum í þvagfærum og eru því oft afskrifuð sem bólga eða álag. Þessi einkennaleysi leiða til þess að margir leita sér ekki aðstoðar fyrr en sjúkdómurinn hefur náð lengra, jafnvel út fyrir kirtilinn, sem gerir meðferð flóknari. Guðmundur benti á að karlar í aldurshópnum 65 til 75 ára væru langalgengastir til að greinast með sjúkdóminn en fáir greinast undir fimmtugu nema þeir séu í sérstökum áhættuhópi. Áhættan eykst með aldri og hormónatengingu sjúkdómsins, sem veldur því að breytingar koma fram seint á lífsleiðinni.
PSA-próf, myndgreining og sýnataka
Fyrsta skref við greiningu er oftast blóðprufa sem mælir svokallað PSA-gildi. Hækkun í slíku gildi getur bent til frávika en mælir ekki beint krabbamein, heldur einnig bólgur eða aðra kvilla. Af þeim sökum er ekki alltaf ráðlagt að taka mælingu án samráðs við lækni því of snemmbær rannsókn getur leitt til óþarfa aðgerða og ótta. Ef grunur vaknar eru sjúklingar sendir í skoðun hjá þvagfæraskurðlækni þar sem leitast er við að greina hvort breytingar finnist í kirtlinum. Þar til fyrir skemmstu var algengt að taka vefjasýni á nokkrum stöðum í kirtlinum án þess að sjá beint hvað væri best að skoða. Með framþróun myndgreiningar sem nú getur beint sýnatöku á grunsamleg svæði hefur greining orðið bæði nákvæmari og markvissari.
Virkt eftirlit í stað bráðra aðgerða
Að mati Guðmundar hafa framfarir í greiningu gert kleift að fækka ónauðsynlegum skurðaðgerðum og geislameðferð. Í mörgum tilvikum er valið virkt eftirlit þar sem sjúklingar eru undir reglulegri eftirfylgni og meðferð er aðeins hafin ef breytingar verða verulegar. Með þessu forðast margir fylgikvilla sem geta fylgt aðgerð svo sem þvagleka eða truflun á kyngetu og njóta betri lífsgæða á meðan sjúkdómurinn þróast hægt. Guðmundur tók fram að markmiðið væri ekki að draga úr meðferð, heldur að velja skynsamlega meðferð á réttum tíma. Þannig nýtist lækningaglugginn best áður en sjúkdómurinn breiðist út og sjúklingar geta lifað lengur og án óþarfa inngripa á fyrstu stigum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.