Arnþrúður Karlsdóttir og Pétur Gunnlaugsson ræddu við Hauk Hauksson fréttamann í Moskvu í Heimsmálunum um aðgerð bandarískra yfirvalda þar sem olíuflutningaskip undir rússneskum fána var tekið á alþjóðlegu hafsvæði í Norður-Atlantshafi sunnan við Ísland. Í umræðunni kom fram að aðgerðin væri byggð á ákvörðunum bandarískra dómstóla en færi fram utan bandarískrar lögsögu og hefði víðtæk áhrif á alþjóðalög, orkuviðskipti og öryggi á Norður-Atlantshafi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Bandarískum lögum beitt utan lögsögu Bandaríkjanna
Haukur lýsti því að bandarísk stjórnvöld hefðu réttlætt skipatökuna með vísan til brota á viðskiptaþvingunum og heimilda frá bandarískum dómstólum. Hann sagði kjarna málsins felast í því að slík ákvörðun væri framkvæmd á alþjóðlegu siglingasvæði þar sem alþjóðlegir hafréttarsamningar giltu en ekki bandarísk innanlandslög. Að hans mati væri þetta dæmi um svokallaða utanlögsögubeitingu sem gæti skapað hættulegt fordæmi ef hún yrði viðurkennd.
Marinera og lagaleg staða skipsins
Í viðtalinu var rætt ítarlega um olíuflutningaskipið Marinera sem Haukur sagði hafa verið miðpunkt aðgerðarinnar. Hann lýsti því að skipið hefði gengið í gegnum fánaskipti og skráningarbreytingar á skömmum tíma og að rússneski fáninn hefði verið dreginn að húni skömmu áður en skipið var stöðvað. Samkvæmt frásögn hans hefði skipið verið formlega undir rússneskum fána þegar aðgerðin fór fram sem skipti sköpum samkvæmt alþjóðalögum. Áhöfn skipsins var sögð fjölþjóðleg og eignarhald flókið með milliliðum í mismunandi lögsögum sem endurspeglaði algengt fyrirkomulag í alþjóðlegum olíuflutningum en skipið var tómt og án olíu þegar það var tekið.
Tengsl málsins við olíuviðskipti Rússlands og Indlands
Skipatakan var sett í víðara samhengi alþjóðlegra orkuviðskipta. Haukur sagði Indland hafa aukið kaup á rússneskri olíu eftir að Vesturlönd settu viðskiptaþvinganir á Rússland og að hluti þeirrar olíu færi áfram inn á alþjóðlega markaði, meðal annars til Bretlands. Að hans mati væri aðgerðin liður í að þrengja að þessum flutningum og draga úr tekjum Rússlands af orkuútflutningi. Haukur benti jafnframt á að slík inngrip hefðu óbein áhrif á orkumarkaði þar sem framboð, verð og siglingaleiðir breyttust.
Spenna á Norður-Atlantshafi og áhrif fyrir Ísland
Haukur sagði að staðsetning atburðarins skipti miklu máli fyrir Ísland þar sem hann ætti sér stað nærri íslenskri hafréttarlögsögu og á einni af helstu alþjóðlegu siglingaleiðum. Í umræðunni kom fram að íslensk Landhelgisgæsla hefði verið í samskiptum og samvinnu í tengslum við aðdraganda málsins að lýsingu Hauks. Hann sagði slíkar aðgerðir stórvelda auka hernaðarlega spennu á Norður-Atlantshafi og skapa áhættu þar sem herskip og viðkvæmir olíuflutningar kæmu saman á takmörkuðu svæði.
Innri togstreita innan bandarískra stjórnvalda
Þá var rætt um að ekki ríkti full samstaða innan bandarískra stjórnvalda um slíkar aðgerðir. Haukur sagði togstreitu vera á milli þeirra afla sem vildu harðari framkvæmd viðskiptaþvingana og annarra sem óttuðust stigmögnun átaka og skaða á alþjóðlegum samskiptum. Í því samhengi nefndi hann Marco Rubio utanríkisráðherra sem talsmann harðari stefnu gagnvart ríkjum sem teljast brjóta gegn þvingunum en vísaði jafnframt til þess að JD Vance varaforseti hefði áður lýst efasemdum um útþenslu og íhlutunarstefnu Bandaríkjanna. Að hans mati sýndi þetta að skipatakan væri ekki aðeins alþjóðamál heldur einnig hluti af innanlandsdeilu um stefnu og áherslur í Washington.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.