Bandaríkin gerðu í nótt árás á Kharg, mikilvæga olíueyju Írans og hefur atburðurinn aukið ótta um verulega hækkun á olíuverði og frekari stigmögnun átaka í Miðausturlöndum. Sérfræðingar telja að viðbrögð Írans og mögulegar árásir á orkuinnviði svæðisins geti haft víðtæk áhrif á alþjóðlega orkumarkaði. Fjallað er um málið á norsku miðlunum E24 og VG.
Hér að neðan má sjá myndband sem franski miðilinn France24 birti af árásunum.
Helsti útflutningspunktur Írans
Um 90% af allri olíuútflutningi Írans fer um eyjuna Kharg. Orkugreinendur telja því að árás á svæðið geti haft veruleg áhrif á heimsmarkaðinn.
Bandaríkjaforseti Donald Trump lagði strax áherslu á að árásin hefði beinst að hernaðarlegum skotmörkum og að olíugeymslur og útflutningsinnviðir hefðu ekki verið markmið.
Orkugreinandinn Ole Hvalbye hjá SEB bendir á að tímasetning árásarinnar sé einnig athyglisverð. Hún hafi átt sér stað um helgi þegar olíumarkaðir eru lokaðir og gefi þannig fjárfestum og stjórnvöldum tíma til að meta stöðuna áður en viðskipti hefjast á ný.
Óttast mikla hækkun á olíuverði
Þegar markaðir lokuðu á föstudagskvöld kostaði tunnan af Brent-hráolíu 103,8 dollara. Sérfræðingar telja að verðið geti hækkað verulega þegar viðskipti hefjast aftur.
Ole Hvalbye telur raunhæft að markaðurinn opni með hækkun upp á 5 til 10 dollara á tunnu. Í fyrri viku náði verðið skammvinnu hámarki upp í 120 dollara áður en það lækkaði aftur.
Óvissan tengist einkum því hvernig Íran muni bregðast við árásinni. Ef stjórnvöld þar ákveða að beina árásum að orkuinnviðum nágrannaríkja í Persaflóa gæti það haft alvarleg áhrif á framboð á olíu og gasi.
Orkuinnviðir í hættu
Sérfræðingar vara við því að árásir á orkuinnviði geti haft langvarandi áhrif. Ef geymslur, leiðslur eða vinnslustöðvar skemmast gæti tekið marga mánuði eða jafnvel ár að koma framleiðslu aftur í gang.
Slík þróun gæti dregið úr útflutningsgetu Miðausturlanda til lengri tíma og skapað mikla óvissu á heimsmarkaði.
Hormuz-sund enn stærra áhyggjuefni
Helge André Martinsen, yfirorkugreinandi hjá DNB Carnegie, bendir á að stærsta áhættan snúist ekki aðeins um eyjuna Kharg heldur einnig um Hormuz-sundið.
Um 1,5 til 1,6 milljónir olíutunna á dag fara frá Kharg-eyju, en um Hormuz-sund fara allt að 15 milljónir tunna daglega. Lokun sundsins hefði því mun stærri áhrif á heimsmarkaðinn.
Íran hefur áður sagt að árás á Kharg-eyju væri rauð lína. Ef slík árás á sér stað gæti Íran svarað með því að gera alla olíu- og gasinnviði í Persaflóa að skotmörkum.
Áhrif gætu orðið langvarandi
Martinsen telur að áhrif á olíuverð ráðist ekki aðeins af árásunum sjálfum heldur einnig af því hversu lengi átökin standa yfir.
Ef stríðið beinist að eyðileggingu orkuinnviða gæti það haft mun lengri áhrif á olíuverð en tímabundin lokun Hormuz-sundsins. Framleiðslugeta sem eyðileggst gæti tekið langan tíma að endurbyggja.
Árásin í nótt er því talin skýrt merki um að átökin séu að harðna. Ef olíuframboð frá Miðausturlöndum minnkar verulega telja sérfræðingar að markaðurinn geti orðið fyrir miklum þrýstingi á næstu vikum.