Bandaríkin standa nú frammi fyrir nýju stórveldakapphlaupi þar sem Kína er orðið helsti keppinautur landsins á sviði efnahags, tækni og alþjóðlegra áhrifa. Þetta var meginniðurstaða í umræðu við Stanford-háskóla þar sem sagnfræðingurinn Niall Ferguson ræddi þróun alþjóðamála ásamt David Kennedy sagnfræðingi og Margaret Spellings, fyrrverandi menntamálaráðherra í ríkisstjórn George W. Bush.
Í umræðunni var fjallað um hvort alþjóðakerfið sem tók við eftir síðari heimsstyrjöld sé nú að víkja fyrir nýju valdajafnvægi. Þar kom fram að sú heimsmynd sem mótaðist eftir 1945 og síðar eftir fall Sovétríkjanna sé ekki lengur ráðandi heldur hafi Bandaríkin og Kína tekið stöðu tveggja meginvelda í nýrri valdabaráttu.
Kína orðið megináskorun Bandaríkjanna
Niall Ferguson sagði að þróunin í alþjóðamálum yrði ekki skilin nema með hliðsjón af uppgangi Kína. Að hans mati hafi bandarísk stjórnvöld um árabil vanmetið áhrif þess að Kína styrktist hratt í alþjóðaviðskiptum, iðnaði og tækni.
Hann sagði bæði demókrata og repúblikana lengi hafa haldið því fram að vöxtur Kína yrði Bandaríkjunum til hagsbóta. Sú stefna hafi meðal annars birst í stuðningi við inngöngu Kína í Alþjóðaviðskiptastofnunina og í þeirri trú að efnahagsleg opnun myndi leiða til frjálslyndari stjórnarhátta í landinu.
Að mati Fergusons rættist það ekki. Þvert á móti hafi Kína eflt stöðu sína sem miðstýrt stórveldi og orðið jafningi Bandaríkjanna á mörgum lykilsviðum.
Nýtt kalt stríð tekið við
Ferguson taldi að hið gamla alþjóðakerfi eftir seinni heimsstyrjöld hefði í raun lokið með falli Sovétríkjanna árið 1991. Eftir það hafi tekið við tímabil aukinnar alþjóðavæðingar þar sem margir í vestrænum ríkjum töldu að heimurinn stefndi í átt að frjálsum mörkuðum og samvinnu undir forystu Bandaríkjanna.
Sú þróun hafi síðan snúist við þegar Kína reis upp sem nýtt stórveldi undir stjórn Xi Jinping. Ferguson sagði að frá því á síðasta áratug hafi heimurinn í auknum mæli tekið á sig mynd annars kalda stríðs þar sem Bandaríkin og Kína takast á um áhrif, framleiðslugetu, tæknilega yfirburði og stefnu í alþjóðakerfinu.
Hann sagði þessa þróun einnig skýra pólitíska stöðu Donald Trump. Trump hafi verið fyrsti bandaríski stjórnmálamaðurinn sem setti uppgang Kína fram sem beina ógn við hagsmuni Bandaríkjanna og gerði það að kjarnaatriði í málflutningi sínum.
Valdabarátta á fleiri sviðum en hernaði
Í umræðunni kom fram að þessi nýja samkeppni væri ekki aðeins hernaðarlegs eðlis heldur næði hún einnig til viðskipta, iðnaðar, tækni, fjármála og stjórnskipunarlegra hugmynda.
Ferguson benti á að Kína starfaði í nánara sambandi við ríki á borð við Rússland, Íran og Norður-Kóreu. Sú þróun benti að hans mati til þess að nýtt valdablokkakerfi væri að myndast gagnvart vestrænum lýðræðisríkjum.
David Kennedy tók fram að samkeppnin við Kína væri þó að sumu leyti frábrugðin kalda stríðinu við Sovétríkin. Hann taldi Kína síður leggja áherslu á að flytja eigin hugmyndafræði út til annarra ríkja. Engu að síður væri ljóst að Kína væri orðið helsti keppinautur Bandaríkjanna á alþjóðavettvangi.
Trump afleiðing breyttrar heimsmyndar
Ferguson sagði forsetakjör Trumps ekki verða skýrð nema með því að horfa til þeirrar óánægju sem byggðist upp þegar stór hluti bandarískrar framleiðslu færðist úr landi og Kína styrktist á kostnað bandarískra atvinnusvæða.
Hann sagði kjósendur í bandaríska hjartalandi hafa tekið undir þá greiningu að stjórnmálaflokkarnir tveir hefðu brugðist við þessari þróun. Þar með hafi skapast jarðvegur fyrir Trump sem hafi boðað harðari stefnu í viðskiptum og sterkari viðbrögð gagnvart Kína.
Í þeirri mynd var Trump ekki síst afleiðing nýrrar stórveldakeppni sem hefði umbreytt bæði bandarískum stjórnmálum og alþjóðakerfinu.
Umræðan snýst nú um stöðu Bandaríkjanna í nýjum heimi
Umræðan við Stanford snerist í grunninn um hvort bandarísk yfirráð á alþjóðavettvangi væru að víkja fyrir nýju valdajafnvægi þar sem Bandaríkin þyrftu að takast á við öflugan keppinaut í fyrsta sinn frá lokum kalda stríðsins.
Það var niðurstaða þátttakenda að staða Bandaríkjanna yrði ekki lengur metin út frá þeirri heimsmynd sem ríkti eftir 1991 heldur út frá nýju stórveldakapphlaupi þar sem Kína er komið í lykilhlutverk.