Ágreiningur um aukaaðild Kanada að Evrópusambandinu hefur aukið spennu milli Friedrichs Merz, kanslara Þýskalands, og Ursulu von der Leyen, forseta framkvæmdastjórnar ESB. Þýsk stjórnvöld vilja ekki að Kanada fái stöðu aukaaðildarríkis þar sem þau hafa sjálf viljað nýta slíka aðild sem millistig fyrir Úkraínu á leið landsins að fullri aðild að sambandinu. Von der Leyen hefur hins vegar lagt áherslu á að Kanada fái sérstaka stöðu sem samstarfsríki ESB, án þess að full aðild komi til greina. Þetta segir í umfjöllun Politico.
Samkvæmt umfjöllun Politico, sem byggist á upplýsingum frá fjórum stjórnarerindrekum, hefur ágreiningurinn orðið að tákni fyrir vaxandi togstreitu milli Berlínar og Brussel um framtíðarskipan Evrópusambandsins. Deilurnar ná einnig til fjárlaga sambandsins, öryggismála og þess hvort aðildarríkin eða sameiginlegar stofnanir ESB eigi að hafa meira frumkvæði að stefnumótun.
Þýskaland fékk orðalag um aukaaðild fjarlægt
Ágreiningurinn harðnaði þegar von der Leyen kynnti hugmyndina um aukaaðild Kanada á leiðtogafundi í Montreal. Aðeins nokkrum klukkustundum áður höfðu þýsk stjórnvöld haft forgöngu um að fjarlægja hugtakið úr sameiginlegri yfirlýsingu sem öll 27 aðildarríki ESB samþykktu.
Þrátt fyrir það hélt von der Leyen áfram að nota hugtakið og hefur samkvæmt heimildum Politico ekki í hyggju að falla frá því.
Þýskaland ítrekaði andstöðu sína á fundi sendiherra ESB á miðvikudag. Bæði Berlín og Brussel leggja þó áherslu á að ekki sé ágreiningur um sjálft markmiðið, sem er að koma á nánara samstarfi við Kanada.
Þýskur stjórnarerindreki sagði að ríkin hefðu sameiginlega skuldbundið sig til að byggja upp einstakt samstarf við Kanada, ólíkt því sem ESB ætti við nokkurt annað ríki utan sambandsins.
Aukaaðild Úkraínu var hluti af áformum Merz
Merz hafði áður kynnt hugmynd um aukaaðild Úkraínu sem tímabundið fyrirkomulag meðan landið ynni að fullri aðild að Evrópusambandinu. Sú hugmynd mætti hins vegar andstöðu, meðal annars frá úkraínskum stjórnvöldum.
Samkvæmt þeirri útfærslu sem Þýskaland hafði til skoðunar gæti aukaaðild veitt Úkraínu ákveðin réttindi innan stofnana ESB, meðal annars möguleika á áheyrnaraðild að leiðtogaráðinu, áður en full aðild yrði að veruleika.
Tillaga von der Leyen um Kanada byggist á annarri skilgreiningu. Þar yrði aukaaðild sérstök staða fyrir ríki sem ekki gæti orðið fullgildur aðili að Evrópusambandinu.
Þessi munur skiptir máli þar sem slík skilgreining myndi útiloka að aukaaðild Kanada gæti orðið fyrirmynd að tímabundinni aðild Úkraínu.
„Þýskaland hafði aðrar hugmyndir um aukaaðild og hefur þær enn,“ sagði einn stjórnarerindrekanna við Politico.
Berlín vill skera hundruð milljarða af fjárlögum ESB
Ágreiningurinn um Kanada er aðeins eitt af nokkrum málum sem hafa valdið togstreitu milli þýsku ríkisstjórnarinnar og framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins.
Þýskaland hefur lýst því yfir að það muni ekki samþykkja næstu langtímafjárlög ESB, sem framkvæmdastjórnin hefur lagt til að verði um 2.000 milljarðar evra, nema útgjöldin verði lækkuð um hundruð milljarða evra.
Þá hefur tillaga von der Leyen um stofnun sérstaks evrópsks öryggisráðs ekki hlotið stuðning þýsku ríkisstjórnarinnar. Þýskaland hefur þess í stað lagt áherslu á sérstakt samstarf við Frakkland og Bretland um viðkvæm öryggismál, einkum þau sem tengjast Úkraínu.
Ólík sýn á hver eigi að ráða ferðinni innan ESB
Jan Techau, sérfræðingur hjá Eurasia Group og fyrrverandi ræðuritari í þýska varnarmálaráðuneytinu, telur að ágreiningurinn endurspegli grundvallarmun á sýn Merz og von der Leyen á stjórnskipan Evrópusambandsins.
Von der Leyen leggi áherslu á aukna samþættingu Evrópuríkja og sterkara hlutverk sameiginlegra stofnana ESB. Merz hafi hins vegar þróast í átt að því að líta á ríkisstjórnir aðildarríkjanna sem helstu drifkrafta stefnumótunar sambandsins.
Þau tilheyra bæði þýska Kristilega demókrataflokknum, CDU, og eru sammála um ýmis stefnumál, þar á meðal mikilvægi þess að styrkja tengslin við Kanada. Ágreiningurinn snýst því fremur um hvernig eigi að ná sameiginlegum markmiðum og hver eigi að hafa frumkvæðið.
Techau telur deiluna um Kanada sýna hvernig ólík sýn á hlutverk framkvæmdastjórnarinnar og aðildarríkjanna geti skapað árekstra jafnvel þegar samstaða er um meginmarkmið.
Ágreiningurinn um aukaaðild Kanada stendur enn óleystur. Samkvæmt Politico er hvorugur aðilinn reiðubúinn að gefa eftir, enda snýst deilan ekki eingöngu um heiti á nýju samstarfsformi heldur einnig um framtíðarhlutverk stofnana Evrópusambandsins og ríkisstjórna aðildarríkjanna.