Allsherjarþing Sameinuðu þjóðanna hefur samþykkt ályktun sem styður og útfærir ráðgefandi álit Alþjóðadómstólsins í Haag um skyldur ríkja í loftslagsmálum. Stuðningsmenn ákvörðunarinnar segja hana mikilvægt skref í átt að aukinni ábyrgð ríkja vegna loftslagsbreytinga en gagnrýnendur telja hana fela í sér atlögu að fullveldi ríkja og rétti þeirra til að móta eigin orku- og umhverfisstefnu. Þetta kemur fram í frétt Libertysentinel.
Ályktunin var samþykkt með stuðningi 141 ríkis en 8 greiddu atkvæði gegn henni og 28 sátu hjá. Með henni er meðal annars lögð áhersla á að fylgt verði eftir áliti Alþjóðadómstólsins frá árinu 2025 þar sem komist var að þeirri niðurstöðu að ríki bæru lagalegar skyldur til að grípa til aðgerða gegn loftslagsbreytingum.
Deilt um áhrif á fullveldi ríkja
Gagnrýnendur segja að með ályktuninni sé verið að auka vægi ráðgefandi álits sem ekki sé formlega bindandi að þjóðarétti. Þeir telja jafnframt að hún geti aukið þrýsting á ríki varðandi stefnumótun í orkumálum, umhverfismálum og öðrum málaflokkum sem hingað til hafa verið á forræði einstakra ríkja.
António Guterres, framkvæmdastjóri Sameinuðu þjóðanna, fagnaði niðurstöðunni og sagði hana vera mikilvæga staðfestingu á alþjóðalögum, vísindum og ábyrgð ríkja gagnvart loftslagsvá.
Bandaríkin meðal andstæðinga
Trump-stjórnin var meðal þeirra sem gagnrýndu ályktunina harðlega. Tammy Bruce, varafulltrúi Bandaríkjanna hjá Sameinuðu þjóðunum, sagði að Bandaríkin hefðu frá upphafi verið andvíg því að leita ráðgefandi álits Alþjóðadómstólsins um loftslagsmál.
Hún gagnrýndi einnig þá niðurstöðu að ríki bæru lagalegar skyldur sem gætu takmarkað sjálfstæða stefnumótun þeirra í orkumálum og taldi ályktunina ganga lengra en efni stæðu til.
Alþjóðadómstóllinn taldi ríki bera skyldur
Í áliti Alþjóðadómstólsins frá 2025 var komist að þeirri niðurstöðu að ríki bæru skyldur samkvæmt alþjóðalögum til að vernda umhverfið og draga úr losun gróðurhúsalofttegunda. Þar var jafnframt bent á að vanræksla í þeim efnum gæti í ákveðnum tilvikum talist brot á alþjóðlegum skuldbindingum ríkja.
Álitið hefur vakið miklar deilur og er af sumum talið geta haft áhrif á framtíðarmálarekstur, alþjóðlegar samningaviðræður og loftslagsstefnu ríkja víða um heim.
Loftslagsmálin áfram í brennidepli
Samþykkt ályktunarinnar kemur á sama tíma og deilur um loftslagsmál hafa harðnað víða um heim. Á meðan stuðningsmenn hennar líta á hana sem mikilvægt tæki til að knýja fram aðgerðir gegn loftslagsbreytingum telja andstæðingar að verið sé að færa aukið vald frá þjóðríkjum til alþjóðlegra stofnana.
Ályktunin er því líkleg til að verða áfram umdeild og gegna mikilvægu hlutverki í umræðu um mörk alþjóðlegra skuldbindinga og fullveldis ríkja á komandi árum.