Nýlegar kannanir benda til þess að stuðningur við aðild Serbíu að Evrópusambandinu fari dvínandi og landið sé nú eitt erfiðasta umsóknarríki ESB þegar kemur að afstöðu almennings. Samkvæmt könnun IRI frá árinu 2025 sögðust aðeins 39% Serba myndu kjósa með aðild að ESB en jafnstór hópur, einnig 39%, sagðist vera á móti. Árið áður mældist andstaðan 34%, sem bendir til þess að efasemdir hafi farið vaxandi.
Eurobarometer-könnun framkvæmdastjórnar ESB sýnir enn veikari stöðu aðildarhugmyndarinnar í Serbíu. Þar sögðust aðeins 33% landsmanna styðja aðild að sambandinu. Friedrich Ebert Stiftung hefur jafnframt bent á að 38% Serba telji að aðildarferlið sé í raun blekking og að ESB hafi ekki raunverulegan vilja til að taka Serbíu inn í sambandið.
Ástæður þessarar andstöðu eru margar og flóknar. Þar vega þungt Kosovo-málið, tortryggni gagnvart Vesturlöndum, söguleg og pólitísk tengsl Serbíu við Rússland og Kína, auk þreytu eftir langt og árangurslítið aðildarferli. Serbía hóf formlegar aðildarviðræður við ESB árið 2014, en framvindan hefur verið hæg og pólitískt erfið. Reuters hefur jafnframt haft eftir Aleksandar Vučić forseta, að Serbía gangi líklega ekki í ESB fyrir lok þessa áratugar.
Andstaða við ESB á Íslandi og Serbíu af ólíkum toga
Í samanburði við Ísland eru ástæður andstöðunnar að hluta ólíkar. Í Serbíu snýst andstaðan að miklu leyti um þjóðernismál, Kosovo og utanríkispólitíska stöðu landsins milli austurs og vesturs. Á Íslandi hefur andstaðan fremur snúist um fullveldi, stjórnarskrá, yfirráð yfir fiskveiðum og orkumálum, íslensku krónuna og ótta við að löggjafarvald færist í auknum mæli frá Alþingi til Brussel.
Þótt aðstæður ríkjanna séu ólíkar sýnir þróunin í Serbíu að ESB-aðild er ekki sjálfgefið markmið meðal umsóknarríkja. Langt aðildarferli, pólitísk óvissa og tilfinning um að þjóðríki missi stjórn á eigin málum geta grafið undan stuðningi almennings. Þar liggur ákveðinn lærdómur fyrir Ísland: Umræða um ESB-aðild snýst ekki aðeins um markaði og stofnanir, heldur einnig um sjálfsákvörðunarrétt, lýðræði og traust almennings á því hvert vald þjóðarinnar á að færast.