Hryðjuverkaárásin á Gay Pride í Berlín hefur vakið nýjar spurningar um hvort miðlun leyniþjónustuupplýsinga og samstarf evrópskra öryggisyfirvalda sé nægjanlegt til að koma í veg fyrir hryðjuverk. Þetta segir í frétt Euronews.
Árásarmaðurinn, hinn 21 árs gamli Abdul Ballout, var þýskur ríkisborgari af líbönskum uppruna og hafði verið þekktur af þýskum lögreglu- og leyniþjónustuyfirvöldum um árabil vegna tengsla sinna við íslamska öfgastefnu. Hann hafði meðal annars ferðast til Tyrklands í þeirri von að komast þaðan til Sýrlands.
Schengen-kerfið auðveldar miðlun upplýsinga
Schengen-upplýsingakerfið (SIS), sem er sameiginlegur öryggisgagnagrunnur Schengen-ríkjanna, gerir lögreglu, landamæravörðum og tollgæslu í 31 Evrópuríki kleift að miðla upplýsingum um eftirlýsta einstaklinga, hryðjuverkagrunaða og aðra sem tengjast alvarlegum afbrotum.
Frá árinu 2023 hafa ríkin einnig getað skráð sérstakar viðvaranir um einstaklinga sem grunaðir eru um þátttöku í hryðjuverkastarfsemi. Slíkar upplýsingar gera yfirvöldum í öðrum Schengen-ríkjum kleift að framkvæma leynilegt eða markvisst eftirlit ef viðkomandi verður stöðvaður við landamæri eða í lögregluaðgerðum.
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins segir að kerfið sé notað milljarða sinnum á ári og hafi hjálpað til við að bera kennsl á fjölda hryðjuverkagrunaðra.
Ekkert samevrópskt eftirlit
Þrátt fyrir þetta er enginn samevrópskur gagnagrunnur sem sýnir hversu margir einstaklingar eru undir eftirliti vegna gruns um tengsl við íslamska öfgahópa.
Hvert ríki ber sjálft ábyrgð á leyniþjónustu- og hryðjuverkavörnum og notar eigin skilgreiningar, áhættumat og reglur um eftirlit.
Því eru miklar breytileikar á milli ríkja. Þýsk yfirvöld áætla að um 28 þúsund einstaklingar tengist íslamskri öfgastefnu þar í landi, þar af um 450 sem flokkaðir eru sem hugsanlegir ofbeldismenn.
Í Frakklandi eru nokkur þúsund einstaklingar á sérstökum eftirlitslista vegna hættu á ofbeldisfullri róttækni. Í Belgíu eru 529 einstaklingar eða samtök skilgreind sem forgangsmál í gagnagrunni yfir hryðjuverkaógnir og í Bretlandi fylgist öryggisþjónustan MI5 með um 43 þúsund einstaklingum í tengslum við rannsóknir á hryðjuverkum.
Var dæmdur en látinn laus
Ballout hafði áður hlotið dóm fyrir líkamsárás og rán og var í maí á þessu ári dæmdur í eins árs og tíu mánaða vistun á unglingaheimili fyrir undirbúning alvarlegs ofbeldisverks, tilraun til að ganga til liðs við hryðjuverkasamtökin Ríki íslams (IS) og dreifingu áróðurs samtakanna á netinu.
Saksóknarar töldu dóminn of vægan og áfrýjuðu honum. Á meðan á áfrýjun stóð taldi dómstóll hins vegar ekki lengur forsendur fyrir áframhaldandi gæslu og fyrirskipaði að Ballout skyldi látinn laus. Honum var jafnframt gert að taka þátt í af-róttæknivæðingaráætlun.
Síðar ók hann sendibifreið inn í mannfjölda á hátíðinni í Berlín með þeim afleiðingum að ein kona lést og 29 manns slösuðust.
Sérfræðingur bendir á veikleika
Christian Kaunert, prófessor í alþjóðlegu öryggi við Dublin City University, segir Schengen-upplýsingakerfið vera öflugt tæki en að miðlun leyniþjónustuupplýsinga milli Evrópuríkja byggist enn að mestu á frjálsu samstarfi aðildarríkjanna.
Að hans sögn eru engar reglur sem skylda ríkin til að miðla öllum viðkvæmum leyniþjónustuupplýsingum sín á milli. Ríki geti ákveðið að halda upplýsingum eftir til að vernda yfirstandandi rannsóknir eða vegna þess mannafla og kostnaðar sem fylgir auknu alþjóðlegu samstarfi.