Andy Burnham, forsætisráðherra Bretlands, hefur óskað eftir því að kannað verði hvort hægt sé að afnema fast gjald sem milljónir breskra heimila greiða fyrir gastengingu sína. Gjaldið nemur að meðaltali um 108 pundum á ári, eða tæplega 18 þúsund íslenskum krónum miðað við viðmiðunargengi. Tillagan kemur fram á sama tíma og bresk stjórnvöld leita leiða til að lækka orkukostnað heimila og auka innlenda gasframleiðslu. Ekki liggur þó fyrir hvort afnám gjaldsins myndi skila sér að fullu í lægri reikningum neytenda. Þetta kemur fram í frétt GB News.
Burnham greindi frá málinu í breska þinginu eftir að Kemi Badenoch, leiðtogi Íhaldsflokksins, krafði ríkisstjórnina svara um hvernig hún hygðist standa að lækkun orkureikninga heimilanna. Forsætisráðherrann sagði að hann hefði falið John Healey fjármálaráðherra og Miatta Fahnbulleh orkumálaráðherra að kanna möguleikana á því að afnema gjaldið og skila þinginu niðurstöðum eins fljótt og auðið væri.
Heimili greiða fast gjald óháð gasnotkun
Um er að ræða svokallað fast daggjald sem bresk heimili greiða fyrir gastengingu sína, óháð því hversu mikið gas þau nota. Gjaldið er meðal annars ætlað að standa undir rekstri, viðhaldi og uppbyggingu dreifikerfisins.
Samkvæmt breska orkueftirlitinu Ofgem nemur meðaldaggjaldið 29,68 pensum hjá heimilum sem greiða reikninga sína með sjálfvirkri bankagreiðslu. Það samsvarar um 108 pundum á ári.
Upphæðin er þó mismunandi eftir búsetu og greiðslufyrirkomulagi. Heimili sem nota fyrirframgreiðslumæla eða greiða reikninga eftir á geta því greitt annað gjald en þau sem nota sjálfvirkar bankagreiðslur.
Ofgem tekur meðal annars mið af svæðisbundinni orkunotkun, fjölda heimila og kostnaði við rekstur og endurbætur dreifikerfisins þegar gjaldið er ákveðið.
Óvíst hversu mikið heimilin myndu spara
Þótt afnám fasta gjaldsins gæti lækkað orkureikninga heimila er ekki ljóst hversu mikill sparnaðurinn yrði í reynd.
Orkufyrirtækin þurfa áfram að standa undir kostnaði við rekstur og viðhald dreifikerfisins og gætu því brugðist við með breytingum á öðrum liðum gjaldskrárinnar.
Endanleg áhrif á heimilin myndu því ráðast af því hvernig stjórnvöld útfærðu breytinguna og hvort orkufyrirtækjum yrði heimilt að færa kostnaðinn yfir á gjöld fyrir gasnotkun.
Bresk stjórnvöld hafa jafnframt breytt virðisaukaskatti á orku. Samkvæmt upplýsingum Ofgem bera gasreikningar áfram 5% virðisaukaskatt, en rafmagn hefur verið undanþegið skattinum frá 1. október 2026 og verður það til 31. mars 2027.
Orkueftirlitið bendir á að skattabreytingarnar geri beinan samanburð á orkukostnaði milli tímabila erfiðari.
Ný gasvinnsla samþykkt í Norðursjó
Samhliða fyrirhugaðri endurskoðun fasta gjaldsins hafa bresk stjórnvöld samþykkt að hefja vinnslu á Jackdaw-gassvæðinu í Norðursjó, um 240 kílómetra austur af Aberdeen í Skotlandi.
Miatta Fahnbulleh orkumálaráðherra samþykkti framkvæmdirnar á miðvikudag og er gert ráð fyrir að framleiðsla geti hafist innan nokkurra vikna.
Áætlað er að gasvinnslan geti aukið innlenda gasframleiðslu Bretlands um 6% þegar hún nær hámarki. Efnahagslegur ávinningur verkefnisins er metinn á um 2,9 milljarða punda og gert er ráð fyrir að 27 ný störf skapist auk þess sem 273 störf verði tryggð áfram.
Burnham sagði að ákvörðunin myndi vernda hundruð starfa og stuðla að því að milljónir heimila hefðu næga orku til húshitunar í vetur.
Hann lagði jafnframt áherslu á að þegar heimili stæðu frammi fyrir miklum fjárhagslegum erfiðleikum væri rétt að kanna hvernig nýta mætti betur þær orkulindir sem þegar væru til staðar í Bretlandi.
Innlend gasframleiðsla lækkar ekki endilega orkuverð
Þrátt fyrir aukna gasframleiðslu er ekki búist við að samþykkt Jackdaw-verkefnisins leiði sjálfkrafa til lægri orkureikninga breskra heimila. Ástæðan er sú að gasverð ræðst að verulegu leyti af framboði og eftirspurn á alþjóðlegum orkumörkuðum.
John Healey fjármálaráðherra hefur engu að síður lagt áherslu á mikilvægi þess að Bretland nýti eigin orkulindir betur í ljósi hækkandi orkuverðs og óvissu vegna átaka í Íran og Úkraínu.
Í heimsókn í St Fergus-gasstöðina í Aberdeenshire sagði Healey að nú væri rétti tíminn til að auka nýtingu innlendrar orku með framleiðslu frá Jackdaw.
Michael Shanks, ráðherra í orkumálum, hefur þó viðurkennt að Bretland muni áfram þurfa að flytja inn meira af jarðefnaeldsneyti en það flytur út.
Tveir milljarðar punda í nýjan orkusjóð
Ríkisstjórnin hefur einnig kynnt áform um nýjan orkusjóð að fjárhæð tveggja milljarða punda. Sjóðurinn á að nýta auknar skatttekjur af olíu- og gasvinnslu í Norðursjó til að fjármagna verkefni á sviði endurnýjanlegrar orku og orkuframleiðslu með lítilli kolefnislosun.
Ákvörðunin um aukna gasvinnslu hefur hins vegar sætt gagnrýni frá umhverfisverndarsamtökum og nokkrum þingmönnum Verkamannaflokksins. Þeir telja að frekari vinnsla jarðefnaeldsneytis í Norðursjó muni hafa takmörkuð áhrif á orkukostnað heimila og gangi gegn markmiðum um að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda.
Áform ríkisstjórnarinnar um að afnema fasta gjaldið á gasreikningum eru enn til skoðunar. Fjármálaráðherra og orkumálaráðherra eiga að skila niðurstöðum sínum til þingsins, en ekki hefur verið ákveðið hvenær endanleg ákvörðun verður tekin eða hvort gjaldið verði fellt niður að fullu.