Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Atla Lillendahl, framkvæmdastjóra sem búsettur var í 30 ár á Grænlandi í síðdegisútvarpinu um hvalveiðar Grænlendinga, handtöku Paul Watson í Nuuk árið 2024 og hvernig málið þróaðist eftir að japönsk stjórnvöld óskuðu eftir framsali hans. Hann sagði málið sýna að Danmörk færi enn með dóms- og utanríkismál Grænlands og taldi að pólitísk afstaða Evrópusambandsins til hvalveiða hefði einnig haft áhrif á niðurstöðu framsalsmálsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Handtekinn í Nuuk vegna framsalsbeiðni Japana
Atli rifjaði upp að Paul Watson hefði komið til Nuuk í júlí 2024 þar sem hann hugðist mótmæla grænlenskum hvalveiðum. Við komuna hefði hann verið handtekinn á grundvelli alþjóðlegrar handtökubeiðni frá japönskum stjórnvöldum vegna aðgerða Sea Shepherd gegn japönskum hvalveiðiskipum árið 2010 og valdið mannskaða.
Watson sat í gæsluvarðhaldi á Grænlandi fram í desember 2024 meðan dönsk stjórnvöld fjölluðu um framsalsbeiðni Japana. Atli sagði að lengi hefði stefnt í að Watson yrði framseldur til Japans en sú ákvörðun hefði síðan verið felld niður.
Danmörk tók lokaákvörðunina
Atli sagði að Watson-málið sýndi skýrt að þótt Grænland hefði víðtæka sjálfstjórn væru dóms- og utanríkismál enn á forræði danskra stjórnvalda. Hann sagði Grænlendinga því ekki hafa haft úrslitaáhrif á framsalsmálið.
Pólitísk afskipti hefðu orðið til þess að Watson var ekki framseldur og meðal annars hafi Emmanuel Macron, forseti Frakklands, beitt sér í málinu þar sem Watson sé búsettur í París. Að hans sögn hefðu japönsk stjórnvöld verið ósátt við þá niðurstöðu.
Afstaða Evrópusambandsins hafði áhrif
Fram kom í þættinum að afstaða Evrópusambandsins til hvalveiða hefði einnig skipt máli í Watson-málinu. Pólitísk andstaða sambandsins við hvalveiðar hefði haft áhrif á hvernig dönsk stjórnvöld afgreiddu framsalsbeiðni Japana.
Að hans mati hefði þetta verið enn eitt dæmið um hvernig ákvarðanir sem varða Grænland væru teknar utan landsins og mótaðar af pólitískum hagsmunum sem Grænlendingar hefðu takmörkuð áhrif á.
Frumbyggjaveiðar njóta annarrar stöðu
Atli sagði að hvalveiðar á Grænlandi væru stundaðar á grundvelli frumbyggjaréttar samkvæmt reglum Alþjóðahvalveiðiráðsins. Veiðarnar væru fyrst og fremst ætlaðar til matvælaframleiðslu og næðu meðal annars til hrefnu, langreyðar, hnúfubaks, náhvals og hvíthvals samkvæmt úthlutuðum kvótum.
Hann benti á að þrátt fyrir að veiðarnar væru löglegar mættu Grænlendingar ekki selja ýmsar verðmætar afurðir úr veiðunum á erlendum mörkuðum. Sem dæmi nefndi hann tennur úr náhvölum sem gætu verið mikilvæg tekjulind fyrir veiðimenn en væru háðar alþjóðlegu viðskiptabanni.
Atli taldi að Paul Watson hefði ekki náð teljandi árangri í baráttu sinni gegn grænlenskum hvalveiðum þar sem um væri að ræða lögbundnar frumbyggjaveiðar sem nytu annarrar stöðu samkvæmt alþjóðlegum reglum en atvinnuhvalveiðar. Að hans mati sýndi Watson-málið jafnframt að Grænland réði enn ekki sjálft yfir öllum þeim málaflokkum sem skiptu mestu í samskiptum landsins við umheiminn.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.