Júlíus Valsson skrifar:
Deilan um umsókn Íslands um aðild að Evrópusambandinu er ekki lengur eingöngu utanríkismál. Hún er orðin að innanríkismáli Samfylkingarinnar, trúverðugleikavandi ríkisstjórnarinnar og prófsteinn á samstöðu vinstri manna hér á landi.
Kosningasigur Samfylkingarinnar
Samfylkingin vann síðustu kosningar þó ekki með því að setja ESB-málið í forgrunn. Þvert á móti var áherslan lögð á efnahagsmál, velferð, heilbrigðiskerfið og stöðugleika.
Kristrún Frostadóttir, formaður Samfylkingarinnar og núverandi forsætisráðherra, hafði áður lagt áherslu á að ESB-aðild væri ekki lengur á dagskrá flokksins og að ekki ætti að leggja af stað í vegferð sem ljóst væri að myndi kljúfa þjóðina. Í umfjöllun hefur jafnframt verið rifjað upp að hún hafi í aðdraganda kosninganna 2024 sagt að ESB-aðild yrði ekki á dagskrá á næsta kjörtímabili.
Skaðleg staða fyrir Samfylkinguna
Þess vegna er núverandi staða afar skaðleg fyrir Samfylkinguna. Ríkisstjórn Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins var mynduð í desember 2024 og í stjórnarsáttmálanum var ákveðið að þjóðaratkvæðagreiðsla um framhald aðildarviðræðna við ESB skyldi fara fram eigi síðar en árið 2027.
Síðar var boðað að kosið yrði 29. ágúst 2026. Þar með var mál sem margir kjósendur töldu ekki vera kjarnamál ríkisstjórnarinnar skyndilega komið í miðju stjórnmálanna.
Þetta grefur undan trúverðugleika Kristrúnar. Hún hafði gefið til kynna að ESB-málin yrðu ekki sett á dagskrá núverandi ríkisstjórnar, en leiðir nú ríkisstjórn sem hefur gert þau að einu stærsta máli kjörtímabilsins.
Slík stefnubreyting verður vart útskýrð sem venjuleg málamiðlun. Hún lítur frekar út eins og loforðasvik og það er pólitískt hættulegt fyrir flokk sem byggði endurkomu sína á trausti, ábyrgð og jarðbundinni stjórnsýslu.
ESB-málið sundrar vinstri mönnum
Vandinn er einnig sá að ESB-málið sameinar ekki vinstri menn. Þvert á móti hefur það lengi klofið þá í tvær fylkingar.
Hluti jafnaðarmanna sér ESB-aðild sem eðlilegt framhald alþjóðasamstarfs, en annar hluti vinstri manna lítur á málið sem fullveldisframsal og ógn við sjávarútveg, landbúnað, orkumál og lýðræðislegt sjálfræði.
Flokkur fólksins er auk þess ekki ESB-flokkur, en Viðreisn hefur gert Evrópumálin að sínu helsta kennimarki. Samfylkingin situr því föst á milli samstarfsflokks sem vill hraða ESB-vegferðinni og kjósenda sem töldu sig vera að kjósa ríkisstjórn um lífskjör, heilbrigðismál og húsnæðismál.
Afleiðingarnar eru slæmar
Afleiðingarnar eru slæmar fyrir Samfylkinguna. Flokkurinn missir pólitískan fókus og allan trúverðugleika. Í stað þess að leiða umræðu um velferð, laun, húsnæði og stöðu almennings þarf hann sífellt að verja ESB-ferlið, orðalag þjóðaratkvæðagreiðslu, stjórnarsáttmálann og fyrri yfirlýsingar formanns síns.
Málið verður þannig ekki tækifæri heldur baggi.
Ef Samfylkingin ætlar að halda trúverðugleika sínum þarf hún að svara einfaldri spurningu: Hvers vegna átti ESB-aðild ekki að vera á dagskrá fyrir kosningar, en varð síðan eitt stærsta mál ríkisstjórnarinnar eftir kosningar?
Á meðan þeirri spurningu er ósvarað mun ESB-málið halda áfram að skaða Samfylkinguna og veikja samstöðu vinstri manna á Íslandi.