Nýjar reglur Evrópusambandsins munu frá 11. janúar 2027 takmarka möguleika banka utan ESB á að veita íbúum þjónustu yfir landamæri nema bankarnir starfræki viðurkennt útibú í viðkomandi aðildarríki. Reglurnar byggjast á sjöttu tilskipun ESB um eiginfjárkröfur banka, CRD VI, og taka meðal annars til innlána, útlána og ábyrgða. Búseta viðskiptavinar en ekki ríkisfang ræður því hvort reglurnar eiga við.
Breytingin byggist á 21c. gr. tilskipunar ESB 2024/1619, svonefndri CRD VI. Markmiðið er að færa starfsemi banka frá ríkjum utan ESB sem veita tiltekna bankaþjónustu innan sambandsins undir formlegra leyfis- og eftirlitskerfi.
Reglurnar ná til fyrirtækja frá svonefndum þriðju ríkjum og þriggja meginflokka bankaþjónustu: móttöku innlána og annarra endurgreiðanlegra fjármuna, lánveitinga, þar á meðal neytenda- og fasteignalána, og útgáfu ábyrgða og skuldbindinga.
Búseta ræður en ekki ríkisfang
Mikilvægur þáttur breytingarinnar er að reglurnar miðast við hvar viðskiptavinurinn er búsettur en ekki hvaða ríkisfang hann hefur.
Þannig getur þýskur ríkisborgari sem býr utan Evrópska efnahagssvæðisins verið utan gildissviðs reglnanna á sama tíma og brasilískur ríkisborgari sem býr í Lissabon getur fallið undir þær.
Fyrir banka utan ESB getur þetta þýtt að þeir þurfi að koma á fót útibúi og fá tilskilin leyfi í því aðildarríki þar sem þeir ætla að veita þjónustuna.
Reglurnar ná einnig til Íslands
Breytingarnar hafa sérstaka þýðingu fyrir Ísland þar sem regluverk á þessu sviði nær til Evrópska efnahagssvæðisins þegar það hefur verið tekið upp í EES-samninginn og innleitt samkvæmt því ferli.
Í umfjölluninni er gert ráð fyrir að kerfið nái þannig til 27 ríkja ESB auk Íslands, Noregs og Liechtenstein.
Þetta þýðir að málið snýst ekki eingöngu um hugsanlega framtíðaraðild Íslands að Evrópusambandinu. Ísland tekur þegar upp stóran hluta fjármálaregluverks sambandsins vegna EES-samningsins.
Aðeins strangar undanþágur frá banninu
Reglurnar fela þó ekki í sér algjört bann við viðskiptum íbúa Evrópu við banka utan svæðisins. Ein mikilvægasta undanþágan er svonefnd reverse solicitation. Hún getur átt við þegar viðskiptavinur hefur sjálfur frumkvæði að því að leita eftir þjónustu hjá banka utan ESB án þess að bankinn hafi markaðssett eða boðið honum þjónustuna innan sambandsins.
Undanþágan er þó þröng. Erlendur banki getur ekki markaðssett þjónustu sína gagnvart fólki innan ESB og síðan byggt á því að viðskiptavinurinn hafi sjálfur átt frumkvæðið.
Þá eru eldri samningar verndaðir að ákveðnu marki. Samkvæmt reglunum er gert ráð fyrir að réttindi vegna samninga sem gerðir voru fyrir 11. júlí 2026 geti haldið gildi sínu. Viðskiptavinur sem þegar var kominn í viðskipti við banka utan ESB fyrir þann tíma þarf því ekki sjálfkrafa að loka reikningi sínum vegna gildistöku reglnanna.
Óvíst hvernig erlendir bankar bregðast við
Ein af stóru spurningunum er hvort bankar í ríkjum á borð við Singapúr, Sameinuðu arabísku furstadæmin, Sviss eða önnur ríki utan EES telji það borga sig að stofna útibú innan Evrópusambandsins til að halda áfram þjónustu við viðskiptavini þar.
Philippe May hjá EC Holdings í Singapúr, sem starfar við ráðgjöf fyrir efnameiri einstaklinga með alþjóðleg fjármál, telur ólíklegt að fjöldi banka í Hong Kong, Singapúr, Sameinuðu arabísku furstadæmunum eða Panama muni stofna útibú innan ESB vegna breytinganna.
Hann telur jafnframt að reglurnar geti haft öfug áhrif við það sem stefnt er að og orðið til þess að efnameiri einstaklingar flytji búsetu sína út fyrir Evrópusambandið.
May nefnir Bahamaeyjar, Paragvæ, Úrúgvæ og Vanúatú meðal þeirra ríkja sem geti orðið áhugaverð fyrir slíka einstaklinga. Hann leggur áherslu á að skattkerfi og varanleiki búseturéttar skipti þar ekki síður máli en möguleikinn á að fá dvalarleyfi.
Framkvæmdin hefur þegar tafist
Aðildarríki ESB áttu samkvæmt reglunum að hafa lokið innleiðingu tilskipunarinnar í landsrétt fyrir 10. janúar 2026.
Samkvæmt umfjölluninni höfðu aðeins Tékkland, Danmörk, Ungverjaland, Ítalía og Slóvenía lokið innleiðingunni innan tímamarkanna. Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hóf því brotamál gagnvart hinum 22 ríkjunum í mars.
Frakkland hefur síðan innleitt reglurnar en í nokkrum ríkjum er löggjafarvinnunni enn ekki lokið.
Getur breytt aðgangi fólks að bönkum utan Evrópu
Þótt undanþágurnar dragi úr áhrifum breytinganna getur framkvæmdin reynst víðtækari í reynd. Erlendir bankar kunna að ákveða að það sé einfaldara að hafna nýjum viðskiptavinum sem búsettir eru innan EES en að leggja mat á það í hverju einstöku tilviki hvort viðskiptin falli undir undanþágu.
Það gæti sérstaklega haft áhrif á einstaklinga sem vilja dreifa fjármunum sínum milli banka í mismunandi heimshlutum eða eiga viðskipti við einkabanka utan Evrópu.
Frá 11. janúar 2027 verður meginreglan því sú að banki utan kerfisins geti ekki einfaldlega boðið íbúum innan þess þá grunnbankaþjónustu sem reglurnar ná til yfir landamæri. Bankinn þarf annaðhvort að uppfylla kröfur um starfsemi innan viðkomandi ríkis eða viðskiptin þurfa að falla undir einhverja af þeim undanþágum sem reglurnar heimila.