Ursula von der Leyen forseti framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins kemur til Nuuk á Grænlandi í dag þar sem hún hyggst styrkja verulega tengsl ESB við Grænland. Heimsóknin kemur aðeins rúmri viku eftir að Íslendingar höfnuðu því að hefja aðildarviðræður við sambandið að nýju og á sama tíma og átök um áhrif á norðurslóðum fara harðnandi.
Von der Leyen ferðast til Grænlands ásamt Mette Frederiksen forsætisráðherra Danmerkur og mun eiga fund með Jens-Frederik Nielsen formanni grænlensku landsstjórnarinnar. Heimsóknin stendur yfir 6. og 7. september og samkvæmt framkvæmdastjórn ESB verður vaxandi hernaðarlegt og pólitískt mikilvægi norðurslóða meðal helstu umræðuefna.
Hundruð milljóna evra til Grænlands
ESB hyggst ekki aðeins styrkja pólitísk tengsl við Grænland heldur fylgja því eftir með verulegum fjármunum. Samkvæmt Financial Times er gert ráð fyrir að von der Leyen kynni um 200 milljóna evra nýjan fjármögnunarpakka fyrir árin 2026 og 2027.
Fénu verður meðal annars varið í vinnslu mikilvægra hráefna, endurnýjanlega orku, sæstrengi, gervihnattatengingar og gagnaver. Hluti fjárins á jafnframt að renna til grænlenskra stjórnvalda til að styrkja stjórnsýsluna.
Þessar 200 milljónir evra bætast við 225 milljónir sem þegar hafa verið ætlaðar Grænlandi úr sameiginlegum sjóðum ESB fyrir tímabilið 2021–2027. Samkvæmt Financial Times er síðan gert ráð fyrir að fjárveitingar til Grænlands geti farið í um 530 milljónir evra á næsta fjárlagatímabili sambandsins 2028–2034. Endanleg fjárhæð ræðst þó af samningum um næstu langtímafjárlög ESB.
Grænland orðið lykilsvæði á norðurslóðum
Áhugi ESB á Grænlandi tengist meðal annars legu landsins, öryggismálum, mikilvægum málmum, orku og fjarskiptum. Framkvæmdastjórnin vinnur nú að endurskoðun norðurslóðastefnu sambandsins vegna breyttrar stöðu á svæðinu.
Donald Trump Bandaríkjaforseti hefur ítrekað þrýst á um aukin bandarísk yfirráð yfir Grænlandi og meðal annars vísað til þjóðaröryggishagsmuna Bandaríkjanna. Grænlensk, dönsk og evrópsk stjórnvöld hafa hafnað slíkum hugmyndum og lagt áherslu á að Grænlendingar sjálfir ákveði framtíð sína.
Jens-Frederik Nielsen hefur sagt ESB hafa sýnt Grænlandi skýran stuðning vegna þeirrar geopólitísku stöðu sem komin er upp. Jafnframt hafi sambandið brugðist við óskum Grænlendinga um enn nánara samstarf.
Samstarfið fest frekar í sessi
Von der Leyen, Frederiksen og Nielsen munu á mánudag undirrita endurnýjaða sameiginlega yfirlýsingu um tengsl ESB, Grænlands og Danmerkur. Þau munu einnig ýta úr vör verkefni sem á að bæta gervihnattatengingar Grænlands.
Heimsóknin markar þannig frekari sókn ESB inn á norðurslóðir á sama tíma og sambandið varð fyrir bakslagi á Íslandi. Íslendingar höfnuðu 29. ágúst því að hefja aðildarviðræður við ESB að nýju en niðurstaðan var 52,8% gegn 47,2%.
Grænland verður hins vegar sífellt mikilvægara í stefnu Brussel. Þar mætast hagsmunir vegna öryggis, náttúruauðlinda, fjarskipta og framtíðar siglingaleiða um norðurslóðir og ESB hyggst nú leggja verulega fjármuni í að styrkja stöðu sína þar.