Evrópuríki keppast nú við að tryggja sér aukið framboð á olíu og jarðgasi á sama tíma og leiðtogar þeirra ræða á loftslagsráðstefnu Sameinuðu þjóðanna, COP31, hvernig draga megi úr notkun jarðefnaeldsneytis. Orkukreppa í kjölfar stríðs Bandaríkjanna og Ísraels við Íran hefur aukið þrýsting á stjórnvöld að tryggja nægilegt framboð orku á viðráðanlegu verði. Þetta kemur fram í umfjöllun Euronews um mótsögnina milli loftslagsmarkmiða Evrópusambandsins og aðgerða einstakra aðildarríkja í orkumálum. Þetta kemur fram í umfjöllun Euronews.
Öll 27 aðildarríki ESB hafa samþykkt sameiginlega afstöðu sambandsins á COP31 í Antalya í Tyrklandi. Á sama tíma vinna nokkur þeirra að nýjum samningum um kaup á jarðgasi, aukinni innflutningsgetu og frekari nýtingu eigin olíu- og gasauðlinda. Ótti við orkuskort, hækkandi verð og versnandi samkeppnisstöðu iðnaðarins hefur orðið til þess að stjórnvöld leggja aukna áherslu á skammtímaorkuöryggi.
Ungverjaland varar við efnahagslegum afleiðingum orkuskipta
Ungversk stjórnvöld ræða nú möguleg kaup á jarðgasi frá Neptun Deep-vinnslusvæðinu í Rúmeníu og aukinn aðgang að móttökustöðvum fyrir fljótandi jarðgas í Króatíu og Grikklandi.
István Kapitány, orkumálaráðherra Ungverjalands, hefur lagt áherslu á að fjölga þurfi orkugjöfum og draga úr því að landið sé háð fáum birgjum.
György Bacsa, forstjóri ungverska olíu- og gasfyrirtækisins MOL, varar hins vegar við því að það geti haft alvarlegar efnahagslegar afleiðingar að hætta kaupum á rússneskri orku ef aðrir kostir reynast mun dýrari.
Hann segir kostnað við orku og hráefni þegar orðinn það mikinn að frekari hækkanir geti raskað efnahagslegum stöðugleika. Ekki sé lengur aðeins um að ræða hvort fyrirtæki og heimili séu tilbúin að greiða 10–20% meira fyrir grænni orku eða orku sem kemur ekki frá Rússlandi.
Bacsa telur að áframhaldandi hækkanir geti grafið undan efnahag Ungverjalands og Slóvakíu og jafnvel leitt til stjórnmálakreppu sem hefði áhrif víðar í Evrópu.
Króatía og Grikkland vilja tryggja aukið framboð jarðefnaeldsneytis
Króatía hyggst nýta móttökustöð sína fyrir fljótandi jarðgas á eyjunni Krk og hafnarmannvirki landsins til að draga úr háði nágrannaríkja við rússneskt gas.
Andrej Plenković, forsætisráðherra Króatíu, hefur jafnframt bent á að olíuleiðslan frá Adríahafi geti verið valkostur við rússneska olíu fyrir ríki sem ekki hafa aðgang að sjó. Ungverjaland og Slóvakía hafa þó bent á að sá kostur sé dýrari.
Grísk stjórnvöld líta í auknum mæli á orkuöryggi sem hluta af sjálfstæði og þjóðaröryggi landsins. Stavros Papastavrou, umhverfis- og orkumálaráðherra Grikklands, hefur lýst því yfir að ríki eigi ekki að þurfa að velja milli loftslagsverndar og öruggs orkuframboðs.
Grikkland vinnur að nýjum verkefnum við olíu- og gasleit á hafi úti og vill styrkja orkusamstarf við Bandaríkin, Kýpur, Egyptaland og ríki á Balkanskaga.
Þrátt fyrir mikla uppbyggingu vind- og sólarorku hefur notkun jarðgass aukist í grískri raforkuframleiðslu. Vind- og sólarorka stóðu undir meira en 40% raforkuframleiðslunnar árið 2025 en hlutfall þeirra jókst ekki það ár.
Rúmenía hyggst auka jarðgasframleiðslu í Svartahafi
Rúmensk stjórnvöld vilja nýta orkuauðlindir landsins til að styrkja stöðu þess sem orkubirgir í Mið- og Austur-Evrópu.
Marius-Viorel Poșa, ráðuneytisstjóri orkumála í Rúmeníu, kynnti fjárfestingartækifæri landsins á ráðstefnu í Abu Dhabi 3. nóvember. Þar lagði hann sérstaka áherslu á Neptun Deep-jarðgasverkefnið í Svartahafi, sem á að sjá bæði Rúmeníu og nágrannaríkjum fyrir jarðgasi.
Samhliða því hyggst landið fjárfesta í vindorku, kjarnorkuverinu í Cernavodă og auknum raforkutengingum við nágrannaríki.
Rúmensk stjórnvöld hafa þó áhyggjur af áhrifum orkuskiptanna á samkeppnishæfni iðnaðarins. Samkvæmt Eurostat var iðnaðarframleiðsla í landinu 2,6% minni en ári áður, sem er meðal mesta samdráttar innan ESB.
Dumitru Chisăliță, orkumálaráðherra Rúmeníu, hefur hvatt til þess að loftslagsmarkmið verði útfærð með raunhæfum tímamörkum og tilliti til kostnaðar fyrirtækja og heimila.
ESB viðurkennir að erfitt verði að ná samkomulagi
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins vill að COP31 leiði til frekari aðgerða í samræmi við samþykkt COP28 í Dúbaí um að hverfa frá jarðefnaeldsneyti.
Háttsettur embættismaður framkvæmdastjórnarinnar viðurkennir þó að pólitískt verði erfitt að ná verulegum árangri á ráðstefnunni vegna stöðunnar á alþjóðlegum orkumörkuðum og ólíkra hagsmuna ríkjanna.
ESB hefur lýst stuðningi við áætlun sem Brasilía kynnti í tengslum við COP30 um hvernig draga megi úr notkun jarðefnaeldsneytis. Í framhaldinu studdu 57 ríki, þar af 14 Evrópuríki, yfirlýsingu á ráðstefnu í Santa Marta í Kólumbíu um gerð slíkra áætlana.
Markmiðið er að fleiri ríki skuldbindi sig til að útfæra hvernig þau hyggjast draga úr notkun olíu, kola og jarðgass.
Loftslagsmarkmiðin rekast á orkuþörf Evrópuríkja
Loftslagsráðstefnan í Antalya fer fram við aðstæður þar sem orkuöryggi og orkukostnaður hafa fengið aukið vægi í stefnumótun evrópskra stjórnvalda.
Tyrkland, sem hýsir ráðstefnuna, leggur sérstaka áherslu á aukna rafvæðingu en hefur jafnframt sætt gagnrýni umhverfisverndarsamtaka vegna áframhaldandi notkunar og uppbyggingar jarðefnaeldsneytis.
Þótt Evrópusambandið haldi fast við langtímamarkmið sín um orkuskipti sýna nýjar ákvarðanir aðildarríkjanna að tryggt framboð á olíu og jarðgasi er enn mikilvægur þáttur í efnahags- og öryggisstefnu þeirra.
Á meðan fulltrúar Evrópuríkjanna ræða á COP31 hvernig hraða megi því að hverfa frá jarðefnaeldsneyti vinna ríkisstjórnir þeirra því samtímis að því að tryggja aukinn aðgang að sömu orkugjöfum.