Franska kjarnorkufyrirtækið Framatome á í viðræðum við bresk stjórnvöld um kaup á landi við Oldbury í Gloucestershire, þar sem áður var starfrækt kjarnorkuver. Fyrirtækið er að stærstum hluta í eigu franska ríkisorkufyrirtækisins EDF og hyggst koma upp aðstöðu til framleiðslu kjarnorkueldsneytis í Bretlandi. Áformin hafa valdið ágreiningi innan breska stjórnkerfisins þar sem óttast er að sala landsins geti komið í veg fyrir byggingu nýrra kjarnorkuvera á svæðinu. Þetta kemur fram í umfjöllun Politico.
Samkvæmt upplýsingum Politico hafa fjórir aðilar með þekkingu á áformum breskra stjórnvalda staðfest að viðræður standi yfir milli Framatome og Nuclear Decommissioning Authority, NDA, sem fer með umsjón lands í eigu ríkisins við eldri kjarnorkumannvirki. Bresk stjórnvöld hafa á undanförnum mánuðum lagt áherslu á að laða að einkafjárfestingar í kjarnorku, en innan stjórnkerfisins eru skiptar skoðanir um hvernig nýta eigi Oldbury-svæðið.
Framatome vill hefja framleiðslu kjarnorkueldsneytis
Framatome hefur um árabil verið mikilvægur birgir búnaðar og eldsneytis fyrir kjarnorkuver í Bretlandi. Fyrirtækið tilkynnti árið 2023 að það hygðist koma á fót verksmiðju til framleiðslu kjarnorkueldsneytis í landinu, en hafði þá ekki ákveðið staðsetningu hennar.
EDF, sem er í eigu franska ríkisins, á 80% hlut í Framatome og rekur öll starfandi kjarnorkuver Bretlands. Frönsk fyrirtæki gegna því þegar mikilvægu hlutverki í breskum kjarnorkuiðnaði, bæði við rekstur orkuvera og framleiðslu búnaðar.
Bretland hefur eigin iðnað á sviði kjarnorkueldsneytis og auðgunar úrans, en flytur jafnframt inn tiltekið eldsneyti og búnað frá Frakklandi. Árið 2025 gerði Framatome samning um afhendingu eldsneytis til fyrirhugaðs kjarnorkuvers við Sizewell C. Þar var gert ráð fyrir að eldsneytið yrði fyrst framleitt í Frakklandi en síðar í nýrri verksmiðju í Bretlandi.
Óttast að salan hindri byggingu nýrra kjarnorkuvera
Innan breska stjórnkerfisins hafa komið fram áhyggjur af því að sala landsins til Framatome geti takmarkað möguleika á byggingu nýrra kjarnorkuvera við Oldbury.
Samkvæmt heimildum Politico hefur Great British Energy Nuclear, GBE-N, sem hefur umsjón með áformum breskra stjórnvalda um smærri einingakjarnakljúfa, lýst áhyggjum af því að landið kunni að þurfa undir slíka starfsemi.
Smærri einingakjarnakljúfar, svonefndir SMR-kjarnakljúfar, eru hannaðir til að framleiða raforku í minni einingum en hefðbundin stór kjarnorkuver. Bresk stjórnvöld hafa lagt áherslu á að flýta uppbyggingu þeirra til að auka innlenda raforkuframleiðslu og draga úr notkun jarðefnaeldsneytis.
Einn heimildarmanna Politico sagði Framatome hafa lengi reynt að komast yfir landið, en það kynni að verða nauðsynlegt fyrir fyrirhugaða byggingu smærri kjarnorkuvera. Ákvörðun um hugsanlega sölu sé nú á borði Michaels Shanks, ráðherra kjarnorkumála.
Oldbury hefur lengi verið ætlað undir nýja kjarnorkuframleiðslu
Oldbury var meðal fyrstu kjarnorkuvera Bretlands en starfsemi þess lauk árið 2012. Niðurrif og hreinsun mannvirkjanna stendur enn yfir og gert er ráð fyrir að því ferli ljúki ekki fyrr en á níunda áratug þessarar aldar.
Svæðið var þegar árið 2011 skilgreint sem mögulegur staður fyrir nýja kjarnorkuframleiðslu. Árið eftir seldi NDA hluta landsins til Horizon Nuclear Power, sem hugðist byggja þar nýtt kjarnorkuver. Þau áform runnu hins vegar út í sandinn árið 2020.
Árið 2024 keypti breska ríkið aftur um 450 ekrur lands, jafnvirði um 182 hektara, til að tryggja möguleika á framtíðaruppbyggingu kjarnorkuvera. GBE-N fékk það verkefni að hafa umsjón með svæðinu og leita samstarfsaðila um nýjar framkvæmdir.
NDA heldur enn eftir um 116 ekrum, eða tæplega 47 hekturum, þar sem meðal annars eru mannvirki gamla kjarnorkuversins. Um 80 ekrur þess lands hafa verið undanþegnar kröfum sem tengjast niðurrifi og hreinsun eldri kjarnorkumannvirkja.
Það er þessi hluti svæðisins sem Framatome hefur nú áhuga á að kaupa.
Bresk stjórnvöld vilja auka kjarnorkuframleiðslu
Bresk stjórnvöld hafa lagt áherslu á að kjarnorka verði mikilvægur þáttur í framtíðarorkukerfi landsins. Markmiðið er að auka innlenda framleiðslu raforku, draga úr notkun jarðefnaeldsneytis og minnka áhrif sveiflna á alþjóðlegum orkumörkuðum.
Ed Miliband, þáverandi orkumálaráðherra, lýsti fyrr á árinu yfir jákvæðri afstöðu til þess að einkafyrirtæki fjárfestu í uppbyggingu við Oldbury.
Á sama tíma hefur breska ríkið lagt fjármuni í að tryggja land undir ný kjarnorkuver og undirbúa byggingu smærri einingakjarnakljúfa.
Ágreiningurinn um Oldbury snýst því um hvort skynsamlegra sé að nýta landið undir framleiðslu kjarnorkueldsneytis eða varðveita það fyrir framtíðarframleiðslu raforku.
Frönsk fyrirtæki með sterka stöðu í breskum kjarnorkuiðnaði
Hugsanleg kaup Framatome á landi við Oldbury myndu styrkja enn frekar stöðu franskra fyrirtækja í breskum kjarnorkuiðnaði. EDF rekur þegar öll starfandi kjarnorkuver Bretlands og Framatome er mikilvægur birgir eldsneytis og tæknibúnaðar.
Bernard Fontana, sem áður stýrði Framatome en tók við sem forstjóri EDF árið 2025, hefur lýst Bretlandi sem einum mikilvægasta markaði fyrirtækisins. Hann sagði árið 2023 að Framatome hefði starfað á breskum kjarnorkumarkaði í meira en 25 ár og ætti í viðræðum við stjórnvöld um frekari uppbyggingu.
Með nýrri eldsneytisverksmiðju í Bretlandi gæti Framatome aukið starfsemi sína í landinu og dregið úr þörfinni fyrir innflutning á eldsneyti frá frönskum verksmiðjum.
Engin ákvörðun tekin um sölu landsins
Breska orkumálaráðuneytið hefur ekki viljað staðfesta að landið verði selt Framatome og vísar til þess að ekki sé hægt að tjá sig um vangaveltur varðandi viðræður sem kunna að standa yfir.
Ráðuneytið hefur þó ítrekað að Oldbury sé mikilvægt svæði fyrir framtíðaruppbyggingu kjarnorku og að GBE-N vinni áfram að því að tryggja að svæðið verði tilbúið fyrir nýjar framkvæmdir.
Hvorki Framatome né NDA hafa viljað tjá sig um viðræðurnar.