Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Harald Ólafsson, formann Heimssýnar og prófessor í veðurfræði við Háskóla Íslands, í síðdegisútvarpinu, um afskipti Evrópusambandsins af orkumálum aðildarríkja og áhrif þeirra á framkvæmdir. Haraldur tók Svíþjóð sem dæmi og sagði fyrirhugaða skattlagningu ESB á sænskt orkufyrirtæki hafa orðið til þess að hætt var við framkvæmd sem tengdist sölu rafmagns til útlanda. Hann varaði við að sambærileg vandamál gætu komið upp hér á landi eftir því sem reglur sambandsins næðu lengra inn í íslensk orkumál. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Hætt við framkvæmdina vegna skattlagningar
Haraldur rifjaði upp fyrirhugaðan sérstakan skatt sem Evrópusambandið ætlaði að leggja á sænskt fyrirtæki í opinberri eigu á orkumarkaði. Skattlagningin tengdist verkefni sem laut að sölu rafmagns frá Svíþjóð til útlanda.
Að hans minni átti skatturinn að nema um 25%, sem hefði haft veruleg áhrif á hagkvæmni verkefnisins. Niðurstaðan varð sú að Svíar hættu við framkvæmdina.
Málið sýndi að reglur og ákvarðanir Evrópusambandsins gætu haft bein áhrif á hvort einstök orkuframkvæmd yrði að veruleika, jafnvel þegar hún gæti skapað viðkomandi ríki mikil verðmæti.
Norðmenn fylgdust náið með
Málið vakti einnig athygli í Noregi enda fylgjast Norðmenn náið með þróun orkumála innan Evrópusambandsins vegna eigin orkuframleiðslu og útflutnings.
Haraldur sagði skattlagningu á sænska raforkusölu hafa aukið andstöðu við stefnu ESB meðal Norðmanna. Þeir sæju þar hvernig sambandið gæti skattlagt orkusölu og haft áhrif á framkvæmdir sem ríki teldu sjálf hagkvæmar.
Arnþrúður hafði fyrr í þættinum vakið athygli á sambærilegri deilu Norðmanna við ESB vegna fyrirhugaðra takmarkana á olíu- og gasvinnslu á norðurslóðum. Saman sýndu þessi mál hversu miklir hagsmunir væru undir þegar reglur sambandsins næðu inn á orkusviðið.
Reglurnar ekki alltaf sniðnar að hagsmunum hvers ríkis
Í umræðunni kom einnig fram reynsla sænsks stjórnmálamanns sem Orkan okkar og Heimssýn höfðu boðið til Íslands fyrir þjóðaratkvæðagreiðsluna. Hann hafði farið yfir orkumál og reglur Evrópusambandsins og lýst þeirri skoðun að þær væru að verulegu leyti sniðnar að þörfum Þýskalands fremur en Svíþjóðar.
Þetta undirstrikaði að sameiginlegt regluverk þyrfti ekki alltaf að falla að hagsmunum einstakra ríkja.
Haraldur sagði Íslendinga ekki vera búna að bíta úr nálinni með orkumálin. Eftir því sem Ísland tengdist regluverki Evrópusambandsins nánar í gegnum EES væri hætta á að upp kæmu sambærileg vandamál hér á landi.
Orkumálin verða áfram stórt EES-mál
Orkumálin væru eitt skýrasta dæmið um svið þar sem ákvarðanir Evrópusambandsins gætu haft áhrif á fjárfestingar, verðmætasköpun og nýtingu auðlinda í einstökum ríkjum.
Því væri mikilvægt fyrir Ísland að fylgjast náið með því hvernig slíkar reglur þróuðust og hvaða áhrif þær gætu haft á íslenska orkuframleiðslu og framtíðarframkvæmdir.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.