Nýtt risagagnaver Google í smábænum Kronstorf í Austurríki gæti fullbyggt notað meiri raforku en öll heimili Vínarborgar samanlagt og svarað til um 7% af núverandi raforkunotkun landsins. Framkvæmdirnar hafa kallað fram harða andstöðu heimamanna sem óttast hækkandi raforkuverð, gríðarlega orkunotkun og áhrif á vatn og umhverfi. Deilan er hluti af vaxandi átökum í Evrópu um þá miklu uppbyggingu gagnavera sem fylgir gervigreindarbyltingunni. Fjallað er um málið á vef Politico.
Google er að reisa fyrsta svokallaða hyperscale-gagnaver Austurríkis við Kronstorf, skammt frá ánni Enns. Um er að ræða gríðarstóra tölvuinnviði sem ætlað er að vinna og geyma mikið magn gagna allan sólarhringinn.
Fyrsti áfangi gagnaversins verður með um 150 megavatta aflþörf. Verði það stækkað samkvæmt fyrirliggjandi áformum getur aflþörfin farið upp í 500 megavött.
Áætluð árleg raforkunotkun fyrsta áfangans er 1,31 teravattstund en getur aukist í 4,4 teravattstundir verði gagnaverið fullbyggt.
Til samanburðar nota öll heimili Vínarborgar, þar sem búa um 2 milljónir manna, samtals um 3,4 teravattstundir á ári. Fullbyggt gagnaver Google gæti því eitt og sér notað um 1 teravattstund meira en öll heimili höfuðborgarinnar.
Óttast að almenningur fái reikninginn
Mesta áhyggjuefni andstæðinga framkvæmdanna er raforkan. Gagnaverið verður tengt beint við austurríska raforkukerfið. Nær 90% raforkuframleiðslu landsins kemur frá endurnýjanlegum orkugjöfum og var það ein ástæða þess að Google valdi staðsetninguna.
Andstæðingar framkvæmdanna óttast hins vegar að ný endurnýjanleg orkuframleiðsla haldi ekki í við aukna eftirspurn. Austurríki reiðir sig mikið á vatnsafl en þurrkar geta haft veruleg áhrif á framleiðsluna.
Vatnsaflsframleiðsla dróst þannig saman um allt að þriðjung í þurrkatíð í sumar.
Christoph Dolna-Gruber, sérfræðingur hjá Austrian Energy Agency, segir hættu á hækkandi raforkuverði ef ekki verður byggð upp ný orkuframleiðsla til móts við eftirspurn gagnaversins.
Þegar eftirspurn aukist án þess að framboðið haldi í við hækki raforkuverð eðlilega.
ESB ætlar að þrefalda afkastagetu gagnavera
Deilan í Kronstorf er aðeins hluti af mun stærri þróun.
Evrópusambandið stefnir að því að þrefalda afkastagetu gagnavera í Evrópu fyrir árið 2035. Stjórnvöld í Brussel og einstök aðildarríki vilja jafnframt ryðja úr vegi regluverki sem talið er geta tafið uppbyggingu innviða fyrir gervigreind.
Ástæðan er vaxandi ótti við að Evrópa dragist aftur úr Bandaríkjunum og Kína í gervigreindarkapphlaupinu.
Þetta skapar vaxandi árekstur milli markmiða um hraða uppbyggingu gervigreindar og áhyggna vegna raforkunotkunar, vatnsnotkunar og umhverfisáhrifa gagnaveranna.
Mótmæli gegn sambærilegum verkefnum hafa þegar komið upp í Frakklandi og á Ítalíu. Á Írlandi nota gagnaver nú þegar um fimmtung allrar raforku landsins og andstæðingar nýrra verkefna hafa reynt að stöðva frekari uppbyggingu fyrir dómstólum.
Kælivatn tekið úr ánni
Raforkan er ekki eina deilumálið í Kronstorf.
Dælustöðvar við Enns verða notaðar til að taka vatn úr ánni til kælingar gagnaversins. Upphitað vatn verður síðan losað aftur í ána.
Christina Gruber, ferskvatnsvistfræðingur sem berst gegn framkvæmdunum, segir að öll losun upphitaðs vatns breyti búsvæðum og auki álag á lífríkið.
Google hafnar því að veruleg hætta sé á ferðum. Fyrirtækið vísar til óháðra sérfræðiskýrslna sem gerðar voru vegna leyfisveitinga og segir áhrif gagnaversins á hitastig Enns hverfandi.
Google hyggst jafnframt setja sólarrafhlöður á þak gagnaversins og stofna sjóð til að styrkja endurbætur á vistkerfi árinnar.
Andstæðingar verkefnisins kalla þær aðgerðir „grænþvott“.
Slapp við ítarlegt umhverfismat
Sérstaka athygli hefur vakið að framkvæmdin þurfti ekki að fara í gegnum heildstætt mat á umhverfisáhrifum samkvæmt núverandi austurrískum lögum.
Andstæðingar gagnaversins benda á að vindmyllur þurfi slíkt mat en gríðarstór gagnaver séu undanþegin.
Jafnaðarmenn, sem sitja í ríkisstjórn Austurríkis, vilja nú breyta lögunum þannig að gagnaver verði háð mati á umhverfisáhrifum. Græningjar styðja breytinguna en mið-hægri Þjóðarflokkurinn, sem fer með orkumálin, leggst gegn auknu regluverki.
Google segir fyrirtækið hafa farið í gegnum öll þau leyfisferli sem lög krefjast.
Varaaflið verður knúið dísilolíu
Þótt gagnaverið verði tengt raforkukerfi sem byggist að mestu á endurnýjanlegri orku verður það ekki kolefnislaust.
Áform Google gera ráð fyrir stórum dísilrafstöðvum sem eiga að halda gagnaverinu gangandi ef rafmagn fer af.
Rafmagnsleysi er sjaldgæft í Austurríki en prófa þarf slíkar rafstöðvar reglulega og þá eru þær keyrðar á dísilolíu.
Austurrísk stjórnvöld segja raforkukerfið ráða við nýja gagnaverið en viðurkenna jafnframt að frekari uppbygging gagnavera verði að haldast í hendur við aukna framleiðslu endurnýjanlegrar orku, öflugra flutningskerfi og meiri orkugeymslu.
„Bandaríkjamenn taka bestu staðina“
Andstaðan snýst einnig um hver fái að nýta verðmætustu staðina fyrir þessa nýju innviði.
Google er bandarískt fyrirtæki og andstæðingar verkefnisins spyrja hvers vegna staðsetning með aðgang að mikilli raforku, kælivatni og hentugu byggingarlandi hafi ekki verið nýtt fyrir evrópskt fyrirtæki.
Harald Müllner, einn forsvarsmanna mótmælanna, segir bandarísk fyrirtæki vera að tryggja sér bestu staðina á meðan evrópsk fyrirtæki geti síðar þurft að byggja upp dýrari innviði annars staðar.
„Bandaríkjamenn taka bestu staðina og síðan þurfum við að byggja raflínur að verri stöðum,“ segir hann.
Deilan í Kronstorf endurspeglar þannig stærri vanda sem Evrópa stendur frammi fyrir. ESB vill hraða uppbyggingu gervigreindar til að dragast ekki lengra aftur úr Bandaríkjunum og Kína en sú uppbygging krefst gríðarlegrar raforku á sama tíma og almenningur í auknum mæli spyr hver eigi að bera kostnaðinn.