Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Franklín Jónsson í þættinum Heimsmálin, á Útvarpi Sögu, um framtíð Atlantshafsbandalagsins, samskipti Bandaríkjanna við Evrópuríkin og hugsanlegar breytingar á öryggismálum álfunnar. Guðmundur telur að Bandaríkin kunni að ganga úr NATO vegna vaxandi ágreinings við evrópsk bandalagsríki. Hann sagði einnig mögulegt að öryggissamkomulag við Rússland hefði í för með sér kröfur um að Finnland og Eystrasaltsríkin yfirgæfu bandalagið. Arnþrúður vakti athygli á því að breytt valdahlutföll á Bandaríkjaþingi gætu haft áhrif á varnarsamstarfið, þótt Donald Trump færi áfram með utanríkisstefnu landsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Bandaríkin kunni að draga sig út úr NATO
Guðmundur sagði samskipti Bandaríkjanna við evrópsk bandalagsríki hafa versnað og taldi að Trump væri orðinn ósáttur við framgöngu þeirra í öryggis- og varnarmálum. Hann sagði evrópsk stjórnvöld ætlast til þess að Bandaríkjamenn tækju á sig ábyrgð á átökum sem Evrópuríkin sjálf ættu þátt í.
Hann tengdi óánægju Trumps meðal annars við afstöðu Evrópuríkja til hernaðaraðgerða Bandaríkjanna gegn Íran. Að hans mati hefði tregða þeirra til samstarfs haft áhrif á afstöðu forsetans til áframhaldandi hernaðarviðveru Bandaríkjanna í Evrópu.
Guðmundur sagðist telja að Bandaríkin myndu að lokum ganga úr Atlantshafsbandalaginu. Hann taldi núverandi fyrirkomulag ekki geta gengið til lengdar ef bandarísk stjórnvöld teldu sig þurfa að bera meginábyrgð á vörnum Evrópu án þess að geta treyst á samstarf bandalagsríkjanna.
Fækkun bandarískra hermanna í Evrópu til umræðu
Arnþrúður spurði hvort Trump myndi kalla fleiri bandaríska hermenn heim frá Evrópu og hvernig breytt valdahlutföll á Bandaríkjaþingi gætu haft áhrif á þá ákvörðun. Hún benti á að demókratar gætu veitt Evrópuríkjunum aukinn pólitískan stuðning í Washington en þau þyrftu engu að síður að semja við forsetann.
Guðmundur sagði að þegar hefðu verið teknar ákvarðanir um breytingar á bandarískri hernaðarviðveru í Evrópu. Hann taldi að hermenn hefðu verið fluttir frá ríkjum sem ekki hefðu stutt Bandaríkin í aðgerðunum gegn Íran en að einhverjir þeirra hefðu verið sendir til Póllands.
Stefna Trumps í utanríkismálum breytist ekki þrátt fyrir sigur Demókrata
Hann sagði stefnu Trumps í utanríkis- og varnarmálum ekki myndu breytast þótt demókratar hefðu aukið áhrif sín á þinginu. Forsetinn hefði áfram verulegt svigrúm til að móta samskipti Bandaríkjanna við önnur ríki.
Arnþrúður nefndi einnig að Evrópuríkin gætu fengið öflugri stuðningsmenn á Bandaríkjaþingi þegar kæmi að NATO og varnarsamstarfinu. Hún taldi þó ekki hægt að ganga út frá því að það leiddi sjálfkrafa til stefnubreytingar í Hvíta húsinu.
Öryggiskröfur Rússlands gætu breytt stöðu Finnlands
Guðmundur taldi að friðarviðræður um Úkraínu myndu einnig snúast um öryggisskipan Evrópu og framtíð Atlantshafsbandalagsins. Hann sagði Rússa vilja tryggja sér víðtækt öryggisbelti við landamæri sín og þeir myndu ekki samþykkja samkomulag nema tekið yrði tillit til þeirra krafna.
Að hans mati gæti þetta þýtt að Finnland þyrfti að ganga úr NATO. Hann nefndi jafnframt þann möguleika að sambærilegar kröfur yrðu gerðar varðandi Eystrasaltsríkin.
Trump, Xi Jinping og Pútín hittast á fundi bráðlega í Asíu
Guðmundur tengdi þessar hugmyndir við hugsanlegar viðræður Trumps, Vladimírs Pútíns og Xi Jinping sem er framundan. Hann taldi að leiðtogarnir gætu náð samkomulagi um stærri öryggismál og niðurstaða þeirra hefði áhrif á framtíð Evrópu. Jafnframt yrði tekinn ákvörðun um að ljúka stríðinu í Úkraínu.
Norrænir leiðtogar vilji ræða við Pútín
Arnþrúður fjallaði um afstöðu norrænna stjórnmálaleiðtoga til samskipta við Rússlandsforseta. Hún nefndi Jonas Gahr Støre, forsætisráðherra Noregs, Alexander Stubb, forseta Finnlands, og Mette Frederiksen, forsætisráðherra Danmerkur, í tengslum við umræðu um nauðsyn þess að ræða við Pútín. Mette Frederiksen var andvíg þeirri ákvörðun Store og Stubb að hringja í Pútín.
Hún spurði hvers vegna vestrænir leiðtogar ættu ekki að eiga viðræður við Rússlandsforseta þegar reynt væri að finna lausn á stríðinu og tryggja öryggi í Evrópu. Guðmundur tók undir mikilvægi slíkra viðræðna og taldi að evrópskir leiðtogar væru í auknum mæli að átta sig á nauðsyn þess að ræða beint við rússnesk stjórnvöld.
Samkomulag um öryggismál verður ekki gert án aðkomu Rússlands
Guðmundur sagði að samkomulag um öryggismál yrði ekki gert án þátttöku Rússlands og framtíðarskipan Evrópu myndi ráðast að verulegu leyti af þeim samningum sem tækjust milli stórveldanna. Evrópa standi frammi fyrir umfangsmiklum breytingum
Arnþrúður taldi að niðurstöður bandarísku þingkosninganna gætu haft veruleg áhrif á samskipti Bandaríkjanna og Evrópu. Hún benti á að aukin áhrif demókrata á fjárveitingar og eftirlit gætu styrkt stöðu þeirra Evrópuríkja sem vildu halda áfram nánu varnarsamstarfi við Bandaríkin.
Guðmundur taldi hins vegar að Trump myndi halda áfram þeirri stefnu að draga úr bandarískri þátttöku í átökum erlendis. Hann sagðist ekki búast við að forsetinn breytti afstöðu sinni vegna nýrra valdahlutfalla á þinginu.
Hann varaði við því að Evrópuríkin gætu staðið frammi fyrir miklum breytingum á öryggisumhverfi sínu ef Bandaríkin drægju úr hernaðarviðveru sinni eða yfirgæfu Atlantshafsbandalagið.
Arnþrúður tók undir að mikilvægt væri að fylgjast með samskiptum stórveldanna og þeim áhrifum sem hugsanlegir samningar við Rússland gætu haft á öryggi Evrópu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.