Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Atla Lilliendahl, framkvæmdastjóra í Heimsmálunum í dag, um aukin umsvif Evrópusambandsins á Grænlandi. Atli sagði ESB þegar hafa umfangsmikil tengsl við Grænland vegna fiskveiða en með nýrri yfirlýsingu sé einnig stefnt að fjárfestingum í námuvinnslu, fjarskiptum og grænni orku auk aukinna tækifæra Grænlendinga til náms í ríkjum sambandsins. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
ESB hefur lengi greitt fyrir veiðiheimildir
Arnþrúður benti á að sjávarútvegur væri langmikilvægasta útflutningsgrein Grænlendinga og ESB væri þegar með fiskveiðisamning við Grænland.
Aðspurður sagði Atli að skip frá ESB hafa stundað miklar veiðar, sérstaklega við austurströndina. Grænlendingar hafi fengið greiðslur fyrir aðganginn og samningar yfirleitt verið gerðir til 3 eða 4 ára í senn og síðan endurnýjaðir.
Arnþrúður benti á að árið 2026 hafi verið samið um 3.000 tonna tilraunaveiði á þorski en 900 tonn komu í hlut ESB. Atli sagði samstarfið að vissu leyti hafa verið hagstætt fyrir báða aðila þar sem Grænlendingar hefðu ekki sjálfir nýtt öll þessi veiðisvæði eða haft flota til að veiða allar þær tegundir sem þar finnast.
Þorskur og rækja eru meðal þess sem ESB-skip veiða og sagði Atli skip frá Portúgal og Spáni hafa verið áberandi undanfarin ár. Áður hefðu einnig komið skip frá Hollandi, Belgíu og fleiri ríkjum.
Hundruð milljóna evra og áhugi á námum
Innan fjárhagsrammans fyrir árin 2021 til 2027 hefur 225 milljónum evra verið varið til samstarfs milli Grænlands og ESB og nú kynnti Ursula von der Leyen, 200 milljóna evra viðbót fyrir 2026 og 2027 sagði Atli.
Atli sagði námuvinnslu vera eitt helsta áherslusviðið. Grænland býr yfir sjaldgæfum málmum og nefndi hann sérstaklega grafít sem er mikilvægt hráefni í rafhlöður og rafbíla. Miklar grafítauðlindir séu á Suður-Grænlandi.
Fjarskipti, græn orka og menntun
ESB hyggst einnig leggja fjármagn í fjarskipti og bæta internettengingar á Grænlandi. Þá er stefnt að fjárfestingum í grænni og sjálfbærri orkuöflun.
Menntun er einnig hluti af yfirlýsingunni og á að auka tækifæri ungs fólks frá Grænlandi til náms í ríkjum Evrópusambandsins.
Arnþrúður spurði hvort Grænlendingar hefðu ekki þegar slíkan aðgang í gegnum Danmörku. Atli sagði þá hafa haft aðgang að dönskum skólum en kvaðst ekki þekkja nógu vel hvaða aðgang þeir hefðu haft að skólum annars staðar í Evrópu.
Enginn bindandi námuvinnslusamningur
Atli lagði áherslu á að ekki hefði verið samið um að ESB fengi ákveðin landsvæði eða beina heimild til námuvinnslu. Nýja yfirlýsingin væri viljayfirlýsing um frekara samstarf en ekki bindandi samningur um að einstök verkefni hæfust þegar í stað.
Þannig liggja annars vegar fyrir langvarandi fiskveiðisamningar við Grænland en hins vegar áform um víðtækara samstarf á sviði námuvinnslu, fjarskipta, orku og menntunar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.