Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Franklín Jónsson, í Heimsmálunum á Útvarpi Sögu í dag, um áætlun Evrópusambandsins í valdatafli stórveldanna og aukna sókn ESB til norður-Evrópu. Arnþrúður sagði að Ísland væri mikilvægur hlekkur í þeirri vegferð, ásamt Grænlandi og Noregi og Kanada sé einnig komið inn í myndina. Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar á Íslandi setti hins vegar strik í reikninginn og breytti stöðunni. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Auðlindir norðursins skipta sköpum
Í þættinum var rætt um þá stefnu Evrópusambandsins að fjölga ríkjum innan ESB í úr 27 í 40 og styrkja stöðu þess í breyttu alþjóðlegu valdajafnvægi. Þar skipta norðurslóðir miklu máli enda er þar að finna miklar náttúruauðlindir og ríki sem standa utan ESB.
Guðmundur sagði skort Evrópu á olíu, gasi og öðrum mikilvægum auðlindum vera veikan punkt í þeirri viðleitni að verða öflugra stórveldi. Það skýrði aukinn áhuga á norðurslóðum þar sem miklir hagsmunir væru undir, bæði vegna auðlinda og landfræðilegrar stöðu.
Þau sögðu að Ísland væri inn í þeirri mynd ásamt,Grænlandi og Noregi. Kanada kæmi einnig inn í sömu mynd enda býr landið yfir gríðarlegum náttúruauðlindum og hefur á undanförnum mánuðum talað um möguleika þeirra á aðild að Evróðusambandinu.
Ísland átti að greiða leiðina fyrir Noreg
Niðurstaða þjóðaratkvæðagreiðslunnar á Íslandi breytti þessari stöðu. Arnþrúður sagði að gert hefði verið ráð fyrir að Ísland samþykkti áframhaldandi aðildarviðræður og niðurstaðan hefði því valdið miklum vonbrigðum í Brussel og í raun stoppað þessa vegferð Evrópusamabandsins.
Noregur hefði síðan verið næstur í röðinni. Guðmundur sagði að ef Ísland hefði haldið áfram á leið sinni í átt að ESB hefði verið hægt að nota þá þróun til að ýta undir umræðu um aðild Noregs. Með nei-sigrinum hefði sú leið orðið mun erfiðari.
Arnþrúður vakti athygli á mikilvægi Noregs innan EFTA og sagði Norðmenn bera um 95% af kostnaði samstarfsins. Ísland væri mjög háð Noregi til að geta haldið áfram innan EFTA og ætti Norðmönnum mikið að þakka fyrir það.
Guðmundur sagði nei-hópa í andstöðu við ESB-aðild enn sterka meðal almennings í Noregi og litlar líkur á að landið gengi inn í sambandið við núverandi aðstæður.
Athyglin færist að Grænlandi
Grænland er annar mikilvægur hlekkur í þessari keðju. Arnþrúður vakti athygli á fyrirhugaðri ferð Ursulu von der Leyen, ásamt Mette Fredeiksen, forsætisráðherra Danmerkur til Grænlands í lok þessarar viku og þeirri miklu áherslu sem Evrópusambandið leggur nú á inngöngu Grænlands í Evrópusambandið.
Grænlendingum boðnir peningar gegn því að samþykkja aðild að ESB
Fram kom að búið væri að bjóða Grænlendingum háar fjárhæðir gegn því að landið gangi í ESB. Þar væru miklir hagsmunir undir enda býr Grænland yfir miklum náttúruauðlindum og staða landsins á norðurslóðum verður sífellt mikilvægari. Nei-sigurinn á Íslandi skipti því máli fyrir stærri myndina. Ísland átti að færast nær ESB en sú leið lokaðist.
Kanada næsti hlekkurinn
Kanada er síðan næsti stóri þátturinn í þessari þróun. Arnþrúður benti á að þegar væri farið að ræða möguleika Kanada til að ganga til liðs við Evrópusambandiuð. Guðmundur sagði landið skipta gríðarlegu máli vegna auðlinda þess.
Þau tengdu þessa þróun við þá auknu áherslu sem stjórnvöld í Kanada, undir forsæti Mark Carney leggja á samstarf við Evrópu. Kanada væri því ekki aðeins nágrannaríki Bandaríkjanna heldur orðið mikilvægur þátttakandi í þeirri nýju valdaskipan sem væri að myndast beggja vegna Atlantshafsins.
Guðmundur sagði næstu skref verða sérstaklega áhugaverð. Ursula von der Leyen, væri að undirbúa stóra stefnuræðu Evrópusambandsins og Mark Carney ætti síðan að ávarpa Evrópuþingið. Þar gæti skýrst enn frekar hvert samband Kanada og Evrópu stefndi.
Hlekkur í miklu stærri keðju
Guðmundur sagði nei-sigurinn á Íslandi ekki standa einan og sér heldur vera hlekk í miklu stærri keðju. Áhrif niðurstöðunnar gætu orðið mun víðtækari en aðeins hér á landi enda kæmi hún á sama tíma og átök um auðlindir, fullveldi og framtíðarstöðu Evrópu væru að harðna.
Sögðu þau að niðurstaðan í þjóðaratkvæðagreiðslu marki upphafið að falli Evrópusambandsins og að hennar yrði síðar minnst sem merkisatburðar.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.