Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Atla Lilliendahl, framkvæmdastjóra í Heimsmálunum um langa sögu krýolítnámunnar í Ivittuut á Suður-Grænlandi. Atli sagði námuna hafa verið opnaða árið 1854 og verið í fullum rekstri til 1987 en krýolítið var um áratugaskeið flutt til Danmerkur í stórum stíl. Að hans sögn var aldrei rætt um að greiða Grænlendingum fyrir auðlindina, þeir hefðu lengst af ekki haft vitneskju um þessa iðju Dana á Grænlandi. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Náman opnuð árið 1854
Krýolít er steinefni sem var mikilvægt við framleiðslu á áli. Atli sagði námuna í Ivittuut hafa verið opnaða árið 1854 og verið í fullum rekstri til ársins 1987. Hún hafi síðan verið opin í einhver ár til viðbótar. Vinnslan stóð því yfir í meira en 130 ár og gerði Ivittuut að einum þekktasta námustað Grænlands.
Mikilvægt fyrir flugvélaframleiðslu
Atli sagði krýolítið hafa haft mikla hernaðarlega þýðingu vegna hlutverks þess í álframleiðslu. Mikilvægi námunnar hafi átt stóran þátt í því að Bandaríkjamenn lögðu áherslu á að tryggja Grænland í síðari heimsstyrjöldinni. Álið var mikilvægt hráefni við framleiðslu flugvéla og því skipti aðgangur að krýolítinu miklu máli.
Flutt til Danmerkur í stórum stíl
Eftir síðari heimsstyrjöldina var vinnslan í höndum danska fyrirtækisins Kryolitselskabet Øresund. Atli sagði fyrirtækið hafa flutt krýolítið til Danmerkur í stórum stíl um langt árabil.
Hann sagði aldrei hafa verið rætt um að greiða Grænlendingum sérstaklega fyrir auðlindina þrátt fyrir umfang vinnslunnar. Kryolitselskabet Øresund kom þó síðar að fjármögnun stofnunar Grønlandsfly. Atli lýsti þeirri ráðstöfun sem eins konar kjaftdúsu og sagði dæmi um slíkt hafa verið mörg í samskiptum Dana og Grænlendinga í gegnum tíðina.
Saga krýolítnámunnar sýnir að auðlindir Grænlands hafa lengi haft mikið efnahagslegt og hernaðarlegt vægi langt út fyrir landsteinana.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.