Pétur Gunnlaugsson ræddi við Hilmar Þór Hilmarsson, prófessor við Háskólann á Akureyri í Heimsmálunum um skuldasöfnun ríkja Evrópusambandsins og reglur sambandsins um opinber fjármál. Hilmar Þór sagði ESB ekki hafa tekist að framfylgja reglunum með samræmdum hætti á meðan stærri ríkin hefðu virt reglurnar að vettugi . Grikkland hefði verið þvingað í harkalegan niðurskurð en stærri ríki á borð við Frakkland og Ítalíu kæmust upp með skuldir langt yfir opinberum viðmiðum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Halli má ekki fara yfir 3%
Reglur Evrópusambandsins kveða á um að halli ríkissjóðs fari ekki yfir 3% af vergri landsframleiðslu og að opinberar skuldir séu ekki meiri en 60% af vergri landsframleiðslu.
Pétur spurði hvers vegna mörg evruríki skulduðu svo mikið þrátt fyrir þessi viðmið. Hann nefndi Grikkland, Ítalíu, Frakkland og Spán en benti jafnframt á að skuldastaðan væri betri í sumum ríkjum utan evrusvæðisins.
Hilmar svaraði því að ESB hefði litla getu til að tryggja að reglunum væri fylgt. Sum ríki væru með skuldir langt umfram 60% viðmiðið án þess að sambandið næði að knýja fram varanlegar úrbætur.
Harkalega tekið á Grikklandi
Þá sagði Hilmar reglunum hafa verið beitt með ólíkum hætti eftir stærð og áhrifum ríkjanna. Harkalega hefði verið tekið á Grikklandi eftir fjármálakreppuna og stjórnvöld þar þvinguð til mikils niðurskurðar og sölu opinberra eigna.
Flugvellir, hafnir og aðrar eignir hefðu verið seldar til að mæta kröfum lánveitenda. Aðlögunin hefði haft miklar félagslegar og efnahagslegar afleiðingar fyrir almenning.
Sama harka hefði ekki verið sýnd gagnvart Frakklandi og Ítalíu þótt skuldir þeirra væru einnig langt yfir viðmiðunum. Hilmar Þór sagði stærri ríkin hafa meira pólitískt vægi og geta komist upp með það sem smærri ríkjum væri ekki leyft.
Viðmiðið miðað við stöðu stærstu ríkjanna
Hilmar Þór sagðist hafa skoðað hvernig 60% skuldaviðmiðið hefði orðið til. Hann hefði ekki fundið skýra hagfræðilega útskýringu á þeirri tölu.
Þegar evran var tekin upp hefðu opinberar skuldir Frakklands og Þýskalands verið nálægt 60% af vergri landsframleiðslu. Sú staða hefði verið gerð að almennu viðmiði sem öllum öðrum ríkjum var ætlað að fylgja.
Frakkland hefði síðan misst tökin á ríkisfjármálum sínum og skuldir landsins væru nú nær tvöfalt hærri en viðmiðið. Skuldir Ítalíu væru enn meiri en Þýskaland hefði lengst af haldið fastar í aðhaldsstefnu og lagst gegn því að skuldir einstakra ríkja færðust yfir á önnur aðildarríki.
Finnland komið nálægt 90%
Hilmar nefndi Finnland sem dæmi um ríki sem ætti við vaxandi vanda að stríða. Opinberar skuldir landsins væru komnar nálægt 90% af vergri landsframleiðslu á sama tíma og hagvöxtur væri lítill og atvinnuleysi mikið.
Ríki gætu lækkað skuldahlutfall með því að greiða niður skuldir eða auka hagvöxt. Þegar hagkerfið stæði í stað yrði erfiðara að vaxa út úr vandanum og niðurskurður gæti jafnframt dregið enn frekar úr eftirspurn og hagvexti.
Benti Hilmar Þór á að mörg ríki hafa gefist upp á aðhaldi og vísa vandanum til framtíðarkynslóða. Evrópusambandið væri því komið í þá stöðu að reglurnar stæðu enn á blaði en væru ekki framkvæmdar með sama hætti gagnvart öllum ríkjum.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.