Arnþrúður Karlsdóttir og Guðmundur Franklín Jónsson, ræddu í Heimsmálunum í dag, um vaxandi átök Evrópusambandsins og Bandaríkjanna og þá stefnu Ursulu von der Leyen, að þétta raðir ríkja beggja vegna Atlantshafsins. Hugmyndin um sérstaka aukaaðild Kanada að Evrópusambandinu er hluti af stærri áætlun þar sem sambandið leitast við að draga Kanada, Grænland, Noreg og Ísland og fleiri ríki nær sér á sama tíma og samskiptin við Bandaríkin harðna. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Kanada boðin óskilgreind aukaaðild
í þættinum kom fram að ekkert fast skilgreint form aukaaðildar sé til í sáttmálum Evrópusambandsins og því liggur ekki fyrir hvað slíkt fyrirkomulag fyrir Kanada myndi fela í sér. Semja þyrfti um réttindi og skyldur og fá samþykki allra 27 aðildarríkja sambandsins.
Óljóst er einnig hvort Kanada þyrfti að taka upp lög og reglur Evrópusambandsins eða hvaða fjárhagslegar og pólitískar skuldbindingar fylgdu slíkri aðild. Þrátt fyrir það er þegar rætt um Kanada sem mögulegan þátttakanda í nánara samstarfi við Evrópusambandið.
Þannig verður til ný staða þar sem Evrópusambandið teygir sig lengra inn á Norður-Atlantshafssvæðið og að ríkjum sem hafa um áratugaskeið átt náin tengsl við Bandaríkin.
Varnarsamstarfið við Bandaríkin flækir stöðuna
Bent var á í þættinum að Kanada er aðili að bæði NATO og NORAD, sameiginlegu varnarkerfi Bandaríkjanna og Kanada. Bandaríkin gegna þar lykilhlutverki í loftvörnum Norður-Ameríku og þar með einnig vörnum Kanada.
Nánari tengsl Kanada við Evrópusambandið vekja því spurningar um hvernig slíkt samstarf færi saman við núverandi varnarsamband landsins við Bandaríkin, sérstaklega ef pólitísk togstreita milli Washington og Brussel heldur áfram að aukast.
Átökin ná því langt út fyrir hefðbundin viðskipta- eða aðildarmál og snerta bæði varnarmál, áhrifasvæði og stöðu ríkja við Norður-Atlantshaf.
Grænland og Ísland skipta einnig máli
Grænland og Ísland eru einnig mikilvæg í þessari þróun. Bæði löndin eru á hernaðarlega mikilvægu svæði milli Evrópu og Norður-Ameríku og Ísland hefur jafnframt varnarsamning við Bandaríkin.
Á sama tíma eru tengsl Íslands við Evrópusambandið mikil í gegnum EES-samninginn og umræðan um frekari aðlögun að regluverki sambandsins heldur áfram. Ísland stendur því á milli tveggja valdamiðja sem eiga sífellt erfiðara með að stilla saman strengi sína.
Því getur það skipt miklu fyrir Ísland hvernig samskipti Evrópusambandsins og Bandaríkjanna þróast á næstu misserum og hvaða stefnu Evrópusambandið tekur gagnvart ríkjum á Norður-Atlantshafi.
Togstreitan færist norður á Atlantshaf
Með Kanada, Grænland og Ísland í þessari mynd færist togstreitan milli Evrópusambandsins og Bandaríkjanna sífellt nær Norður-Atlantshafi. Þar mætast varnarsamstarf, viðskipti, orkumál og pólitísk áhrif. Þessi hugmynd Ursulu von der Leyen um aukaaðild Kananda að ESB hefur ekki vakið hrifningu allra evrópuríkja innan ESB og kom fram í þættinum að það væri vísbending um mikið uppnám innan Evrópusambandsins.
Hugmyndin um aukaaðild Kanada verður þannig hluti af mun stærri breytingum á samskiptum ríkja beggja vegna Atlantshafsins, þar sem Evrópusambandið leitast við að styrkja stöðu sína á sama tíma og Bandaríkin verja eigin áhrif og öryggishagsmuni.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.