Arnþrúður Karlsdóttir og Guðmundur Franklín Jónsson, ræddu í Heimsmálunum um áform Evrópusambandsins um aukna sameiginlega fjármögnun varnarmála og stuðnings við Úkraínu. Arnþrúður sagði stærstu hættuna fyrir Ísland felast í því að íslensk stjórnvöld tengdu landið fjárhagslega við sameiginlegar lántökur og skuldbindingar Evrópusambandsins án þess að gera sér fulla grein fyrir afleiðingunum og þeirri skuldagildru sem í því felst. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Skuldsetning ESB lendi á aðilarríkjum
Í þættinum kom fram að Evrópusambandið væri nú að ræða aukin langtímaútgjöld og fjárlagaramma vegna varnarmála, hernaðaruppbyggingar og áframhaldandi stuðnings við Úkraínu. Arnþrúður sagði umræðuna snúast um sameiginlegar lántökur aðildarríkja og hinna viljugu þjóða. Það feli í sér skuldsetningu sem síðar gæti lent á aðildar- og samstarfsríkjum sambandsins. Hún sagði Ísland þurfa að gæta sérstaklega að stöðu sinni þar sem stjórnvöld gætu smám saman tengt landið fjárhagslega við slíkar skuldbindingar í gegnum samstarfssamninga og aukna þátttöku í verkefnum Evrópusambandsins og til hernaðarútgjalda.
Guðmundur tók undir það og sagði Ísland ekki mega skrifa undir neinar lánveitingar eða ábyrgðir sem tengdust skuldasöfnun Evrópusambandsins. Hann sagði slíkar skuldbindingar geta haft áhrif á fullveldi Íslands og fjárhagslega stöðu ríkisins til lengri tíma.
Skuldir Evrópuríkja – Ísland á ekki að samþykkja lán
Arnþrúður benti á þá staðreynd að Evrópuríki standi frammi fyrir gríðarlegum útgjöldum vegna varnarmála og stuðnings við Úkraínu, á sama tíma og mörg þeirra væru þegar mjög skuldsett. Hún sagði Evrópusambandið því leita nýrra leiða til fjármögnunar með sameiginlegum skuldabréfum og lántökum. ESB væri að stækka fjárlagaramman um 10% sem væri hærra en áður hefði sést. ESB reiknaði með því að bjóða ríkjum lán sem sumar þjóðir þyrftu nauðsynlega en aðrar þjóðir féllu fyrir.
Í umræðunni kom fram að Norðurlönd og smærri ríki, gætu síðar verið beðin um að taka þátt í kostnaði sem upphaflega væri kynntur sem sameiginlegt evrópskt verkefni. Arnþrúður sagði mikilvægt að íslensk stjórnvöld stigu varlega til jarðar áður en samþykktar yrðu skuldbindingar sem gætu haft áhrif á ríkisfjármál Íslands til framtíðar.
Guðmundur sagði Evrópusambandið vera að færa sig sífellt meira inn á svið varnarmála og sameiginlegrar skuldsetningar sem áður hefðu verið á ábyrgð einstakra ríkja. Hann sagði slíka þróun geta breytt eðli sambandsins verulega.
Mikilvægt að almenningur fylgist vel með þróun mála
Arnþrúður sagði einnig mikilvægt að almenningur á Íslandi fylgdist náið með þróun mála innan Evrópusambandsins. Hún sagði umræðan um sameiginlegar skuldbindingar oft fara fram án þess að áhrifin á Ísland væru skýrð ítarlega. Í þættinum kom fram að Ísland gæti smám saman orðið bundið fjárhagslega við stefnu Evrópusambandsins án þess að þjóðin hefði tekið beina ákvörðun um slíkt.
Guðmundur sagði að þegar ríki tengdust sameiginlegum skuldum og ábyrgðum gæti það haft áhrif langt fram í tímann, sérstaklega fyrir lítið hagkerfi eins og Ísland.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.