Áform Evrópusambandsins um að ná fullnægjandi hernaðarviðbúnaði fyrir árið 2030 eru í hættu þrátt fyrir mikla aukningu útgjalda til varnarmála. Varnarútgjöld Evrópuríkja námu 418 milljörðum evra árið 2025, en skortur á hernaðargetu, sameiginlegum innviðum og samhæfingu herafla stendur enn í vegi fyrir því að sambandið nái markmiðum sínum. Þetta kemur fram í frétt Euronews.
Í skjali sem Euronews hefur undir höndum kemur fram að öryggisumhverfi Evrópu hafi versnað verulega og að ytri landamæri, mikilvægir innviðir og þau gildi sem Evrópusambandið byggist á standi frammi fyrir vaxandi ógnum. Framkvæmdastjórnin telur nauðsynlegt að hraða uppbyggingu hernaðargetu og styrkja viðbúnað aðildarríkjanna til að bregðast við alvarlegum öryggisógnum.
Milljarðaútgjöld hafa ekki skilað nægilegri hernaðargetu
Samkvæmt fyrstu árlegu skýrslu Varnarmálastofnunar Evrópu um hernaðarviðbúnað eru enn verulegir veikleikar í getu Evrópuríkja til að standa að sameiginlegum hernaðaraðgerðum.
Þrátt fyrir auknar fjárveitingar hefur ekki tekist að byggja upp nægilega öflugan herafla sem hægt er að senda hratt til aðgerða, halda úti til lengri tíma og láta starfa með herafla annarra ríkja.
Í drögum framkvæmdastjórnarinnar er lögð áhersla á að stjórnvöld þurfi að gera meira til að ná markmiðunum fyrir árið 2030.
„Við þurfum því að gera meira til að ná þessum markmiðum og styrkja viðnámsþrótt okkar, viðbúnað og getu til að bregðast hratt við hættuástandi eða enn alvarlegri atburðum,“ segir í skjalinu.
Áhyggjurnar tengjast meðal annars því að aukin útgjöld til varnarmála hafi ekki enn skilað þeirri sameiginlegu getu sem nauðsynleg er til að bregðast við umfangsmiklum hernaðarógnum.
Minni hernaðarviðvera Bandaríkjanna eykur þrýsting á Evrópu
Áform Evrópusambandsins hafa einnig orðið fyrir áhrifum af ákvörðun Donalds Trump Bandaríkjaforseta um að draga úr hernaðarviðveru Bandaríkjanna í Evrópu.
Breytingarnar ná meðal annars til mikilvægrar stuðningsgetu sem evrópskir herir hafa að verulegu leyti reitt sig á. Þar undir falla meðal annars herflutningar, eldsneytisáfylling herflugvéla á flugi og ýmis kerfi sem gera herafla kleift að starfa við umfangsmiklar aðgerðir.
Andrius Kubilius, varnarmálastjóri ESB, hefur lagt áherslu á að Evrópuríkin verði að byggja upp eigin getu á þessum sviðum til að mæta þeim skorti sem kann að skapast.
Áætlað er að uppbygging þessarar stuðningsgetu geti kostað allt að 500 milljarða evra.
ESB undirbýr nýjan sjóð fyrir hernaðarlega innviði
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins hyggst leggja til nýtt sameiginlegt fjármögnunarkerfi til að styrkja mikilvæga hernaðarlega innviði og stuðningsgetu aðildarríkjanna.
Samkvæmt drögunum verður komið á fót nýju evrópsku kerfi sem á að styðja við uppbyggingu herflutningagetu, eldsneytisáfyllingu herflugvéla á flugi, geimvarnir og netvarnir.
„Við munum koma á fót nýju evrópsku kerfi fyrir mikilvæga hernaðarlega stuðningsgetu, allt frá herflutningum og eldsneytisáfyllingu á flugi til geimvarna og netvarna, í samstarfi við aðildarríkin,“ segir í skjalinu.
Markmiðið er að draga úr því hversu háð evrópsk ríki eru bandarískri hernaðargetu og gera þeim kleift að skipuleggja og framkvæma sameiginlegar hernaðaraðgerðir með meiri sjálfstæði.
Vilja koma á sameiginlegum viðbrögðum við öryggisógnum
Ursula von der Leyen, forseti framkvæmdastjórnar ESB, hefur lagt til að komið verði á fót sérstöku evrópsku neyðarviðbragðskerfi vegna öryggisógna.
Kerfið á að gera aðildarríkjum sem standa frammi fyrir beinni og trúverðugri ógn kleift að kalla eftir skjótum og samræmdum viðbrögðum Evrópusambandsins.
Von der Leyen hefur líkt hugmyndinni við 4. grein stofnsáttmála NATO, sem gerir aðildarríkjum bandalagsins kleift að óska eftir samráði þegar þau telja öryggi sínu, sjálfstæði eða landfræðilegri heild ógnað.
Tillagan hefur þó ekki fengið einróma stuðning meðal aðildarríkja ESB.
Framkvæmdastjórnin hyggst einnig kanna möguleikann á að stofna sérstakt evrópskt öryggisráð í samstarfi við nánustu samstarfsríki sambandsins.
Aðeins þriðjungur áætlana um varnir gegn drónum verður tilbúinn 2030
Einn helsti veikleikinn í hernaðarviðbúnaði Evrópusambandsins snýr að vörnum gegn drónum.
Á undanförnum árum hefur fjárfesting í búnaði til að greina og stöðva dróna aukist verulega. Samkvæmt upplýsingum Euronews sexfaldaðist fjárfesting á þessu sviði milli áranna 2024 og 2025.
Þrátt fyrir það er aðeins gert ráð fyrir að um þriðjungur þeirra verkefna sem Evrópusambandið hefur ráðist í á þessu sviði skili tilætluðum árangri fyrir árið 2030.
Áhyggjurnar tengjast meðal annars auknum fjölda dróna sem hafa farið inn í lofthelgi ríkja við austurlandamæri Evrópu. NATO hefur brugðist við með því að koma á fót varnaráætluninni Eastern Sentry, sem ætlað er að styrkja varnir á austurvæng bandalagsins.
Í umfjöllun Euronews er einnig vísað til dróna með sprengiefni sem fannst nærri viðkvæmum úkraínskum farmi á þýskum flugvelli og árása með drónum á flutningaskip í Svartahafi.
Óttast að Rússland reyni á varnir NATO fyrir 2030
Árið 2030 hefur verið sett sem viðmiðun fyrir uppbyggingu hernaðarviðbúnaðar Evrópusambandsins meðal annars vegna mats leyniþjónustustofnana á mögulegri þróun öryggisógna.
Ýmsar leyniþjónustustofnanir hafa bent á að Rússland kunni að hafa getu til að reyna á varnir NATO um það leyti.
Framkvæmdastjórnin telur því nauðsynlegt að hraða uppbyggingu herafla, bæta samhæfingu aðildarríkjanna og tryggja að nýr búnaður verði tilbúinn til notkunar innan þess tíma sem stefnt er að.
Á sama tíma er lögð áhersla á að efla varnir gegn fjölþættum ógnum, þar á meðal netárásum, skemmdarverkum og árásum á mikilvæga innviði.
Úkraína fær aukið hlutverk í evrópskum varnariðnaði
Stuðningur við Úkraínu verður áfram eitt helsta verkefni framkvæmdastjórnar Evrópusambandsins á árinu 2027.
Í starfsáætluninni er gert ráð fyrir áframhaldandi fjárfestingum í loftvörnum, eldflaugavörnum, drónum, vörnum gegn drónum og skotfærum.
Úkraína mun geta nýtt allt að einn milljarð evra af 90 milljarða evra stuðningsláni til þátttöku í evrópsku samstarfsverkefni sem ætlað er að tengja úkraínskan varnariðnað betur við varnariðnað Evrópusambandsins.
Markmiðið er að auka sameiginlega framleiðslu og þróun hernaðarbúnaðar, meðal annars á sviði loftvarna og drónatækni.
Samstarfið á jafnframt að nýta þá reynslu sem Úkraína hefur öðlast af notkun nýrrar hernaðartækni í stríðinu við Rússland.
Markmiðið um hernaðarviðbúnað árið 2030 enn í óvissu
Drög að starfsáætlun framkvæmdastjórnarinnar sýna að þrátt fyrir mikinn pólitískan vilja og metútgjöld til varnarmála standa Evrópuríkin enn frammi fyrir umfangsmiklum verkefnum.
Skortur á sameiginlegum innviðum, takmörkuð geta til að flytja og styðja herafla og tafir á uppbyggingu drónavarna eru meðal þeirra þátta sem geta komið í veg fyrir að markmiðið um fullnægjandi hernaðarviðbúnað náist fyrir árið 2030.
Framkvæmdastjórnin hyggst því leggja aukna áherslu á sameiginlegar fjárfestingar, ný viðbragðskerfi og nánara samstarf aðildarríkjanna á sviði varnarmála.
Starfsáætlunin fyrir árið 2027 á að vera kynnt formlega 4. nóvember, en samkvæmt þeim drögum sem Euronews hefur undir höndum telur framkvæmdastjórnin að núverandi uppbyggingarhraði dugi ekki til að tryggja þann hernaðarviðbúnað sem stefnt er að fyrir lok áratugarins.