Pétur Gunnlaugsson ræddi við Hilmar Þór Hilmarsson prófessor við Háskólann á Akureyri í síðdegisútvarpinu í dag um skuldastöðu ríkja á evrusvæðinu og þær reglur sem áttu upphaflega að tryggja aga í ríkisfjármálum aðildarríkja myntbandalagsins. Kom fram hjá Hilmari Þór að sum stærstu hagkerfi evrusvæðisins séu nú langt yfir þeim skuldaviðmiðum sem sett voru þegar grunnur var lagður að evrunni. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Skuldaviðmið sem áttu að tryggja aga í ríkisfjármálum
Í þættinum var fjallað um svokallaðar Maastricht-reglur sem liggja til grundvallar myntbandalagi Evrópu. Hilmar Þór sagði að samkvæmt þeim eigi halli ríkissjóðs aðildarríkja ekki að fara yfir 3% af vergri landsframleiðslu og opinberar skuldir eigi ekki að vera hærri en sem nemur 60% af vergri landsframleiðslu.
Markmið reglnanna hafi verið að koma í veg fyrir að einstök ríki söfnuðu upp skuldum sem gætu skapað óstöðugleika fyrir allt myntsvæðið. Með þessu átti að tryggja að ábyrg fjármálastjórn ríkti innan myntbandalagsins og kostnaður af skuldasöfnun félli ekki á önnur aðildarríki.
Sum stærstu hagkerfin yfir mörkunum
Sagði Hilmar Þór að staða margra ríkja á evrusvæðinu sé hins vegar nú langt frá þeim markmiðum sem sett voru við stofnun myntbandalagsins. Opinberar skuldir Ítalíu nemi um 137% af vergri landsframleiðslu, skuldir Frakklands um 116% og skuldir Spánar um 100%.
Þýskaland, stærsta hagkerfi Evrópu, væri einnig komið yfir upphafleg viðmið með skuldir sem nemi um 63% af vergri landsframleiðslu. Finnland, eina Norðurlandið sem hefur tekið upp evruna, væri sömuleiðis komið vel yfir mörkin með opinberar skuldir sem nemi um 89% af vergri landsframleiðslu. Staða Finnlands í efnahagsmálum sé nú almennt erfið.
Í Grikklandi nemi opinberar skuldir nú um 146% af vergri landsframleiðslu. Belgía sé einnig langt yfir viðmiðunarmörkunum með skuldir sem nemi um 106% af vergri landsframleiðslu.
EFTA-ríkin undir skuldamörkum
Til samanburðar var litið til EFTA-ríkjanna Íslands, Noregs og Sviss sem standa utan Evrópusambandsins og myntbandalagsins. Hilmar sagi að öll ríkin væru undir 60% skuldaviðmiðinu.
Hilmar sagði að opinberar skuldir Íslands hafi numið um 56% af vergri landsframleiðslu árið 2025, skuldir Noregs um 45% og skuldir Sviss um 39%. Í umræðunni var bent á að þessi ríki hefðu öll eigin gjaldmiðla og hefðu samt sem áður náð að halda skuldastöðu sinni innan þeirra marka sem evruríkin settu sér upphaflega.
Björgunarpakkar og sameiginleg ábyrgð
Hilmar Þór sagði að reynslan af skuldakreppunni í Grikklandi hefði sýnt hversu erfitt gæti reynst að framfylgja þeirri hugmynd að hvert ríki beri alfarið ábyrgð á eigin skuldum. Þegar hætta skapist á greiðsluþroti eða útgöngu úr myntbandalaginu hafi aðildarríki gripið til björgunaraðgerða til að verja stöðugleika evrusvæðisins í heild.
Sú þróun veki spurningar um hversu raunhæft sé að ætla að skuldamál einstakra ríkja hafi engin áhrif á önnur ríki innan sama myntbandalags. Um leið var því haldið fram að núverandi skuldastaða margra stærstu evruríkjanna sýni að þær reglur sem áttu að tryggja aga í ríkisfjármálum hafi ekki náð þeim árangri sem upphaflega var stefnt að.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.