Arnþrúður Karlsdóttir ræddi við Guðmund Ólafsson, hagfræðing og stærðfræðing, í síðdegisútvarpinu á Útvarpi Sögu um harða deilu Karols Nawrocki forseta Póllands og ríkisstjórnar Donalds Tusk um stjórnlagadómstól landsins. Guðmundur telur átökin snúast um pólskt fullveldi og áhrif Evrópusambandsins á réttarkerfi landsins. Arnþrúður greindi frá því að enn væri deilt um lögmæti dómara og aðgang þeirra að dómstólnum. Hlusta má á þáttinn í spilaranum hér að neðan.
Ríkisstjórnin og forsetinn takast á um yfirráð yfir dómstólnum
Guðmundur gagnrýndi aðgerðir ríkisstjórnar Donalds Tusk gagnvart stjórnlagadómstólnum og taldi hana reyna að sniðganga dómstólinn með stuðningi þeirra afla sem vildu auka áhrif Evrópusambandsins á pólskt réttarfar.
Hann lýsti Nawrocki sem fullveldissinna sem legði áherslu á að pólskar stofnanir hefðu sjálfar úrslitavald um lög landsins. Að hans mati væri ágreiningurinn því ekki aðeins stjórnskipulegur, heldur varðaði einnig sjálfstæði Póllands gagnvart Brussel.
Arnþrúður sagði forsetaembættið hafa sett skilyrði fyrir viðræðum við ríkisstjórnina. Þar á meðal væri þess krafist að lögregla yfirgæfi svæði stjórnlagadómstólsins og að dómarar sem forsetinn teldi réttilega skipaða fengju aðgang að húsnæði hans.
Hún tók fram að enginn sáttafundur hefði verið ákveðinn og að deilan stæði því enn óleyst.
Friðhelgi forystumanna dómstólsins gæti verið aflétt
Arnþrúður greindi frá því að fyrirhugað væri að ríkissaksóknari færi 17. nóvember fram á afléttingu friðhelgi forseta og varaforseta stjórnlagadómstólsins að kröfu ríkisstjórnar Donald Tusk.
Að hennar sögn tengdist málið meðal annars ásökunum um meinta ólögmæta meðferð við skipun dómara. Hún taldi slíka aðgerð geta aukið spennuna enn frekar.
Guðmundur sagðist jafnframt hafa upplýsingar um að 30 daga frestur væri í gildi vegna deilunnar. Hann taldi of snemmt að spá fyrir um niðurstöðuna og vildi sjá hvernig málið þróaðist.
Mikill stuðningur við forsetann sagður meðal almennings
Arnþrúður vísaði til upplýsinga um að yfir 80% Pólverja styddu Nawrocki forseta í deilunni. Guðmundur tók undir það og benti á að samkvæmt þessum tölum væri stuðningurinn mun meiri en einfaldur meirihluti.
Guðmundur rifjaði einnig upp að forsetinn hefði snúið flugvél sinni við á leið til Senegal þegar honum bárust upplýsingar um fyrirhugaðar aðgerðir gagnvart stjórnlagadómstólnum. Guðmundur taldi viðbrögðin sýna hversu alvarlega forsetinn liti málið.
Ágreiningurinn nær til Evrópusambandsins
Guðmundur taldi deiluna eina alvarlegustu áskorun sem Evrópusambandið hefði staðið frammi fyrir. Hann sagði pólsk stjórnvöld og forsetaembættið hafa ólíka afstöðu til þess hversu langt áhrif sambandsins ættu að ná inn í pólska stjórnskipan.
Arnþrúður benti á að Pólland væri aðildarríki Evrópusambandsins og bundið af reglum þess. Hún nefndi jafnframt andstöðu pólskra stjórnvalda við innflytjendapakka ESB sem dæmi um víðtækari ágreining um sjálfsákvörðunarrétt ríkisins.
Guðmundur sagði afstöðu sína til Evrópusambandsins hafa breyst á undanförnum árum. Hann hefði áður verið hlynntur nánari tengslum Íslands við Evrópusambandið en teldi nú nauðsynlegt að endurskoða EES-samninginn og skoða betur þær kröfur sem gerðar væru til fullveldis aðildarríkja.
Hann taldi að átökin í Póllandi gætu haft víðtæk áhrif á framtíð Evrópusamstarfsins og aukið kröfur um breytingar á sambandinu.
Hlusta má á ítarlegri umfjöllun í spilaranum hér að neðan.