Evrópusambandið samdi um bóluefnakaup að andvirði allt að 71 milljarðs evra á tímum COVID-19 og náðu samningarnir til allt að 4,6 milljarða skammta fyrir aðildarríkin. Málið hefur vakið vaxandi gagnrýni á framkvæmdastjórnina undir forystu Ursulu von der Leyen vegna skorts á gagnsæi og meðferðar gagna.
Umfangsmiklir samningar í faraldrinum
Framkvæmdastjórn Evrópusambandsins gerði rammasamninga við lyfjafyrirtæki fyrir hönd aðildarríkja með það að markmiði að tryggja aðgang að bóluefnum á hraðri uppbyggingartíma faraldursins. Samningarnir fólu í sér möguleika á kaupum á milljörðum skammta en ríki nýttu þá í mismiklum mæli.
Heildarfjárhæð samninganna og fjöldi skammta hefur síðar orðið að umtalsefni í pólitískri umræðu þar sem bent er á umfang og kostnað þeirra.
Eftirlitsaðilar gagnrýna skort á gagnsæi
Eftirlitsstofnanir innan Evrópusambandsins hafa gert athugasemdir við framkvæmd samninganna. Sérstaklega hefur verið bent á að aðgangur að samningsgögnum hafi verið takmarkaður og að upplýsingar hafi verið afmáðar eða ekki birtar opinberlega.
Dómstólar innan sambandsins hafa einnig gagnrýnt framkvæmdastjórnina fyrir að skýra ekki nægilega af hverju ákveðin gögn, þar á meðal samskipti við forsvarsmenn lyfjafyrirtækja, voru ekki afhent þegar eftir þeim var leitað. Í þeirri umræðu hefur nafn Ursulu von der Leyen verið sérstaklega tengt samskiptum við Pfizer.
Rannsókn saksóknara ESB í gangi
Evrópska saksóknarastofnunin hefur lengi rannsakað hvernig staðið var að samningagerðinni við bóluefnaframleiðendur. Rannsóknin beinist meðal annars að ferlinu við undirritun samninga og hvort farið hafi verið að reglum um opinber innkaup.
Engar niðurstöður hafa verið kynntar um refsiverða háttsemi en rannsóknin hefur aukið pólitískt vægi málsins og beint sjónum að ábyrgð framkvæmdastjórnarinnar og forseta hennar, Ursulu von der Leyen.
Harðorð gagnrýni vegna málsins
Málið hefur kallað fram harðorða gagnrýni frá mörgum stjórnmálamönnum í Evrópu sem setja fram gagnrýni vegna ógegnsæis og mögulegra hagsmunaárekstra í tengslum við samningana. Sú gagnrýni hefur meðal annars beinst að Ursulu von der Leyen og samskiptum hennar við lyfjafyrirtækið Pfizer.
Þessar ásakanir hafa ekki verið staðfestar af opinberum rannsóknum en hafa engu að síður orðið áberandi í pólitískri umræðu og aukið þrýsting á framkvæmdastjórnina um frekari skýringar. Niðurstaða rannsóknar saksóknara ESB mun ráða miklu um næstu skref í málinu og hvort frekari aðgerðir verða taldar nauðsynlegar.