Ursula von der Leyen forseti framkvæmdastjórnar ESB flytur stefnuræðu sína á Evrópuþinginu á miðvikudag og búist er við að innflytjendamál, Úkraína, stækkun ESB, loftslagsmál og samfélagsmiðlar verði þar fyrirferðarmikil. Ísland er sérstaklega nefnt í umfjöllun Euronews í aðdraganda ræðunnar en miðillinn segir höfnun Íslendinga á aðildarviðræðum í þjóðaratkvæðagreiðslunni í ágúst sýna að ESB eigi erfitt með að laða efnameiri nágrannaríki að sambandinu. Fjallað er um málið á vef Euronews.
Euronews hefur rætt við embættismenn, stjórnarerindreka og þingmenn Evrópuþingsins um það sem búist er við að von der Leyen fjalli um. Endanlegri útgáfu ræðunnar er þó haldið leyndri og getur breyst fram á síðustu stundu. Samkvæmt einum embættismanni hafa aðeins von der Leyen og Bjoern Seibert, skrifstofustjóri hennar, endanlega textann undir höndum.
Höfnun Íslands sögð sýna vanda ESB
Ísland er sérstaklega tekið sem dæmi þegar fjallað er um framtíð stækkunar Evrópusambandsins. Euronews segir þjóðaratkvæðagreiðsluna á Íslandi í ágúst, þar sem Íslendingar höfnuðu því að hefja aðildarviðræður að nýju, hafa sýnt hversu erfitt ESB eigi með að laða efnameiri nágrannaríki að sambandinu.
Á sama tíma hefur aðildarferli ríkja á Vestur-Balkanskaga og í Austur-Evrópu færst áfram. Svartfjallaland, Albanía, Moldóva og Úkraína hafa öll náð árangri í aðildarferlinu.
Framkvæmdastjórnin hyggst í lok september leggja fram endurskoðun á því hvernig ESB þurfi að búa sig undir frekari stækkun. Þar verður meðal annars fjallað um hvernig stærra samband geti starfað og hvort veita megi umsóknarríkjum ákveðin réttindi eða ávinning áður en þau fá fulla aðild.
Von der Leyen gæti jafnframt komið á óvart með tillögum um að fækka þeim málaflokkum þar sem samþykki allra aðildarríkja er nauðsynlegt. Euronews nefnir einnig þann möguleika að horfið verði frá reglunni um að hvert aðildarríki eigi einn fulltrúa í framkvæmdastjórninni. Slíkar breytingar gætu auðveldað frekari stækkun en yrðu mjög umdeildar meðal núverandi aðildarríkja.
Gæti boðað tímabundna stöðvun hælisumsókna
Innflytjendamál verða líklega eitt stærsta viðfangsefni ræðunnar eftir mikinn fjölda komufólks til Ceuta í júlí. Ástandið vakti miklar áhyggjur meðal ríkisstjórna ESB-ríkja og setti Schengen-samstarfið undir þrýsting.
Ein róttækasta hugmyndin sem er til skoðunar er að heimila tímabundna stöðvun á móttöku hælisumsókna þegar mjög mikill fjöldi fólks kemur á skömmum tíma.
Pólland og Grikkland hafa áður gripið til sambærilegra ráðstafana en Ítalía, Danmörk og Svíþjóð eru einnig hlynnt því að takmarka rétt til hælis við ákveðnar aðstæður.
Von der Leyen gæti jafnframt boðað aukið hlutverk Frontex. Hún hefur áður lofað að þrefalda starfsmannafjölda landamæra- og strandgæslustofnunarinnar en nú er rætt um auknar heimildir hennar til að annast brottvísanir og fylgjast með fólksflutningaleiðum utan Evrópu.
ESB gæti tekið þátt í kostnaði við brottfararstöðvar
Einnig er til skoðunar hvort ESB-sjóðir verði notaðir til að greiða hluta kostnaðar við svokallaðar brottfararstöðvar í ríkjum utan sambandsins.
Hugmyndin gengur út á að einstaklingar sem hefur verið synjað um hæli verði fluttir til slíkra stöðva í ríkjum utan ESB. Eins og staðan er nú eiga ríkisstjórnir aðildarríkjanna sjálfar að fjármagna stöðvarnar en Euronews segir ekki útilokað að ESB taki þátt í kostnaðinum. Meirihluti aðildarríkjanna styður hugmyndina um slíkar stöðvar.
Nýjar refsiaðgerðir gegn Rússlandi mögulegar
Úkraína verður einnig ofarlega á dagskrá. Von der Leyen er talin munu ítreka stuðning ESB við Úkraínu og gæti jafnframt kynnt næsta pakka refsiaðgerða gegn Rússlandi.
Ágreiningur ríkir þó meðal aðildarríkjanna um hvaða rússnesku atvinnugreinar eigi að sæta frekari refsiaðgerðum.
Einnig er rætt um frekari takmarkanir á vegabréfsáritunum fyrir rússneska ferðamenn og bann við komu fyrrverandi hermanna til ESB. Frakkland og Ítalía hafa hins vegar lagst gegn hertum takmörkunum á vegabréfsáritunum.
Framkvæmdastjórnin leitar jafnframt leiða til að nýta frystar rússneskar eignir til stuðnings Úkraínu án þess að Belgía, þar sem Euroclear varðveitir stóran hluta eignanna, eigi á hættu að verða fyrir umfangsmiklum málaferlum.
Takmarkanir á samfélagsmiðlum barna
Von der Leyen er einnig talin munu boða tillögu um sameiginlegar takmarkanir ESB á samfélagsmiðlanotkun barna.
Framkvæmdastjórnin hyggst á fimmtudag kynna svokallað EU Kids Act og búist er við að takmarkanir á aðgangi barna að samfélagsmiðlum verði hluti þess. Enn er þó óljóst hversu langt framkvæmdastjórnin ætlar að ganga og hvaða aldursmörk verða lögð til.
Aukin áhersla á orku- og loftslagsmál
Von der Leyen er talin ætla að leggja áherslu á að loftslagsstefna ESB sé að færast frá markmiðssetningu yfir í framkvæmd. ESB hefur þegar samþykkt bindandi markmið um að draga úr losun um 90% fyrir árið 2040.
Áherslan verður líklega í auknum mæli á rafvæðingu, styrkingu raforkukerfa, endurnýjanlega orkugjafa, kjarnorku og lægra orkuverð. Framkvæmdastjórnin tengir minni notkun innflutts jarðefnaeldsneytis bæði við loftslagsmarkmið og aukið orkuöryggi Evrópu.
Carney sérstakur gestur
Viðskiptasambandið við Kína verður einnig til umræðu. ESB glímir samkvæmt Euronews við viðskiptahalla gagnvart Kína sem nemur um 1 milljarði evra á dag og þrýstingur er á framkvæmdastjórnina að grípa til aðgerða til að verja evrópskan iðnað.
Mark Carney forsætisráðherra Kanada verður sérstakur gestur við stefnuræðuna og situr á fremsta bekk á Evrópuþinginu. Carney hefur lýst yfir vilja til að Kanada og ESB myndi sérstakt bandalag sem á sér ekki hliðstæðu í núverandi samstarfi sambandsins.