Júlíus Valsson skrifar:
Í kennslubókum í geðlæknisfræði má finna lýsingu á siðblindu (e. sociopathy): skorti á samkennd, grunnu tilfinningalífi, sjálfhverfu og leikni í blekkingum. Siðblindur maður getur borið fram hálfan sannleik með bros á vör, horft beint í augu viðmælandans og fundið hvorki fyrir sekt né efasemdum. Áheyrandinn verður verkfæri hans og sannleikurinn hráefni sem má móta eftir þörfum.
Hér verður enginn sjúkdómsgreindur. Kennslubókin má liggja opin við upprifjun atburða síðustu vikna.
Þjóðinni var upphaflega sagt að hinn 29. ágúst yrði aðeins kosið um hvort „halda skuli áfram viðræðum“ við Evrópusambandið. Orðalagið hljómar sakleysislega, líkt og ljúka eigi símtali sem slitnaði.
Aðildarviðræðum verður þó ekki haldið áfram nema formleg umsókn um aðild að ESB liggi fyrir. Svörum um þetta hefur verið hagað af þeirri fimi sem kennslubókin í geðlæknisfræði lýsir. Þegar það hentar er umsóknin frá 2009 sögð sofa værum svefni. Þegar önnur skýring þjónar betur er bréf utanríkisráðherrans frá 2015 gert að marklausu plaggi.
Hvort tveggja getur ekki verið satt. Sá sem heldur hvoru tveggja fram eftir því hvernig vindar blása treystir því að almenningur hafi takmarkað minni og enn minni dómgreind. Slík framkoma ber vott um fyrirlitningu á kjósendum.
Sama aðferð er notuð þegar merking „já“-atkvæðis er útskýrð. Ferlið er sagt vera könnunarleiðangur, óskuldbindandi spjall, þar sem Íslendingar geti „kíkt í pakkann“ og gengið út aftur.
Í Brussel er þó enginn í vafa um eðli aðildarviðræðna. Sambandið ræðir ekki inngöngu við ríki sem hefur ekki lagt fram gilda umsókn og sækist ekki eftir aðild. Sá sem gengur til slíkra viðræðna hefur sett aðildarferlið af stað, hvað sem íslenskir ráðherrar kalla það. Að fela þetta á bak við orðaleiki er meðvituð blekking. Stjórnmálamaður sem telur sig mega villa um fyrir þjóðinni vegna markmiðsins hefur veitt sjálfum sér undanþágu frá almennu siðferði.
Þegar talið berst að sigri „nei“-hliðarinnar breytist tónninn. Fullyrt er að hann muni hafa „hræðilegar afleiðingar“ fyrir íslensku þjóðina, án þess þó að útskýrt sé í hverju þær felist. Þjóðin hefur þó komist af í röskan áratug án aðildarviðræðna og búið við einhver bestu lífskjör í Evrópu. Óttanum er beitt vegna þess að hann þykir líklegur til árangurs. Kjósandinn er meðhöndlaður sem viðfangsefni sem þarf að stýra, fremur en sem borgari með rétt á skýrum upplýsingum.
Sjávarútvegurinn fær sömu meðferð. Fullyrt er að Ísland geti fengið varanlegar undanþágur frá sameiginlegri sjávarútvegsstefnu sambandsins, þótt slíkar undanþágur frá grundvallarreglum aðildar séu ekki í boði eins og gefið er í skyn. Sá sem heldur öðru fram hefur annaðhvort ekki kynnt sér málið eða þekkir staðreyndirnar og kýs að segja þjóðinni annað. Síðari skýringin er verri. Þá er blekkingin orðin stjórntæki og sannleikurinn látinn víkja fyrir pólitískum ásetningi.
Siðblinda í stjórnmálum birtist þegar valdhafinn hættir að líta á almenning sem fólk sem hann ber skyldur gagnvart. Kjósendur verða að söfnuði sem má hræða, rugla í ríminu eða leiða að fyrirfram ákveðinni niðurstöðu. Stjórnmálamaðurinn telur sig skilja stóru myndina og réttlætir að skammta sjálfur öðrum sannleikann.
Sjálfhverfan sést einnig í því hvernig málið snýst um pólitíska stöðu þeirra sem að því standa. Klofin ríkisstjórn efnir til atkvæðagreiðslu um mál sem hún treystir sér ekki til að taka afstöðu til og kynnir uppgjöfina sem virðingu fyrir lýðræðinu. Verði niðurstaðan hagstæð eignast ráðherrarnir sigurinn og túlka umboðið rúmt. Verði hún óþægileg má endurtúlka hana eða gera lítið úr henni. Þjóðin fær að kjósa, en stjórnmálamennirnir ákveða eftir á hvað atkvæðin merktu og til hvers þau leiða.
Enginn nafngreindur stjórnmálamaður er hér sjúkdómsgreindur. Sumir hafa þó dvalið svo lengi í umhverfi þar sem undanbrögð nefnast samskiptafærni og rangfærslur pólitísk skilaboð sem eru í raun upplýsingaóreiða, að siðferðiskenndin virðist hafa sljóvgast. Þeir venjast því að sannleikurinn sé samningsatriði og ábyrgðin takmarkist við það hvort upp kemst.
Þegar kennslubókin og kosningabaráttan eru lagðar hlið við hlið vekur athygli hve lýsingarnar falla saman. Samkenndin með kjósendum er lítil, sektarkennd vegna rangfærslna virðist engin og sjálfsréttlætingin takmarkalaus. Fólki er sagt það sem hentar best hverju sinni, jafnvel þótt önnur saga hafi verið sögð daginn áður.
Læknar greina sjúkdóm áður en þeir ráðleggja meðferð. Kjósendur hafa einfaldara verkfæri: blýant í kjörklefa.
Hinn 29. ágúst gefst íslensku þjóðinni kjörið tækifæri til að segja skýrt: NEI.